# انحراف چشم: علت ها، تشخیص و درمان در کودکان و بزرگسالان

> انحراف چشم یعنی دو چشم به یک نقطه نگاه نمی کنند. در کودکان می تواند به تنبلی چشم بینجامد و در بزرگسالان معمولا با دوبینی همراه است. این مطلب علت ها، سن مناسب بررسی، روش های درمان و نشانه هایی که مراجعه فوری لازم دارند را توضیح می دهد.
> صفحه اصلی این مقاله: https://nooralborz.com/blog/strabismus-causes-diagnosis-treatment
> دسته: استرابیسم و چشم پزشکی کودکان
> انتشار: ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
> زمان مطالعه: 6 دقیقه

## متن مقاله

در حالت طبیعی، هر دو چشم به یک نقطه نگاه می کنند و مغز دو تصویر را روی هم می گذارد. در انحراف چشم این هماهنگی به هم می خورد: یک چشم به داخل، خارج، بالا یا پایین منحرف می شود. پیامد آن در کودک و بزرگسال متفاوت است و همین تفاوت، فوریت و نوع درمان را تعیین می کند.

## در کودکان چه اتفاقی می افتد؟

مغز کودک برای آنکه دوبینی را تحمل نکند، تصویر چشم منحرف را سرکوب می کند. نتیجه این سرکوب، تنبلی چشم است: چشمی که ساختار سالمی دارد اما چون مغز از آن استفاده نمی کند، بینایی اش رشد نمی کند. این روند بدون درد و بدون شکایت کودک اتفاق می افتد و به همین دلیل غربالگری اهمیت دارد.

## در بزرگسالان چه فرقی دارد؟

مغز بزرگسال توانایی سرکوب را ندارد، بنابراین انحراف تازه معمولا با دوبینی خود را نشان می دهد. انحراف تازه در بزرگسال می تواند نشانه مشکل عصبی، عروقی یا تیروئیدی باشد و بررسی آن فوریت بیشتری دارد.

## علت های شایع

- عدم تعادل عضلات حرکت دهنده چشم
- عیوب انکساری اصلاح نشده، به ویژه دوربینی بالا که انحراف به داخل ایجاد می کند
- تنبلی چشم و کاهش دید یک چشم به هر علت
- فلج اعصاب حرکتی چشم، که در بزرگسالان می تواند با دیابت و فشار خون مرتبط باشد
- بیماری تیروئید
- ضربه به سر یا حدقه
- سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی

## انحراف کاذب چیست؟

در بعضی نوزادان و کودکان خردسال، پهن بودن پل بینی و چین های پوستی گوشه داخلی چشم باعث می شود چشم ها منحرف به نظر برسند در حالی که سالم اند. تشخیص این حالت از انحراف واقعی با معاینه ساده است و تنها راه اطمینان، همان معاینه است نه قضاوت از روی عکس.

## تشخیص چگونه انجام می شود؟

با معاینه حرکات چشم، اندازه گیری میزان انحراف در جهت های مختلف نگاه، بررسی دید هر چشم و معاینه ته چشم. اندازه گیری نمره با قطره گشادکننده مردمک اهمیت ویژه دارد، چون در کودکان دوربینی پنهان ممکن است علت انحراف باشد و با عینک اصلاح شود. در بزرگسالان، بسته به یافته ها، بررسی های تکمیلی برای علت های عصبی یا تیروئیدی لازم می شود.

## درمان چه گزینه هایی دارد؟

عینک، وقتی عیب انکساری علت یا بخشی از علت باشد. در انحراف ناشی از دوربینی، عینک گاهی به تنهایی انحراف را برطرف می کند.

درمان تنبلی چشم، که معمولا مقدم بر جراحی است: بستن چشم قوی تر یا استفاده از قطره برای تشویق مغز به استفاده از چشم ضعیف.

جراحی عضلات چشم، که موقعیت عضلات را تغییر می دهد تا راستای دو چشم اصلاح شود. جراحی، تنبلی چشم را درمان نمی کند؛ راستا را اصلاح می کند. به همین دلیل ترتیب درمان اهمیت دارد.

در موارد منتخب، تزریق داخل عضله یا استفاده از منشور در عینک برای کنترل دوبینی مطرح می شود.

## سن مناسب برای اقدام

هرچه زودتر بهتر، چون بینایی تا حدود هشت سالگی در حال شکل گیری است و پس از آن اصلاح تنبلی چشم دشوارتر می شود. انحراف پایدار در نوزاد چند ماهه باید بررسی شود و انحراف متناوب در کودک نوپا هم نیاز به معاینه دارد. توصیه رایج «صبر کنید بزرگ تر شود» زمانی را می گیرد که سرمایه اصلی درمان است.

## چه زمانی باید فورا مراجعه کرد؟

- انحراف ناگهانی چشم در هر سنی
- دوبینی تازه، به ویژه همراه با سردرد، افتادگی پلک یا ضعف اندام
- انحراف پس از ضربه به سر
- انحراف همراه با افت دید یا درد چشم
- در نوزاد: انحراف ثابتی که با رشد برطرف نمی شود

اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است. انحراف ناگهانی در بزرگسال تا نوبت بعدی نباید بماند.

## پس از جراحی چه انتظاری داشته باشیم؟

قرمزی و ناراحتی چشم تا چند هفته طبیعی است. راستای چشم ها معمولا بلافاصله بهتر می شود اما تثبیت نهایی زمان می برد و در بخشی از بیماران، به ویژه در انحراف های بزرگ، جراحی دوم لازم می شود. ادامه استفاده از عینک و درمان تنبلی چشم پس از جراحی معمولا لازم است و کنار گذاشتن آن ها نتیجه را برمی گرداند.

## پژوهش های تازه درباره انحراف چشم چه می گویند؟

- **جراحی در بزرگسالان زیبایی نیست:** ارزیابی کیفیت زندگی بزرگسالانی که بدون دوبینی جراحی انحراف افقی انجام دادند، در سال ۲۰۲۴ فواید روانی و اجتماعی چشمگیری نشان داد و نویسندگان این جراحی را بازگرداندن آناتومی طبیعی دانستند، نه یک عمل زیبایی.
- **سن بالا مانع نیست:** مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ نشان داد جراحی انحراف در افراد بالای هشتاد سال، دوبینی را برطرف کرد و هم راستایی و دید عمق را بهتر کرد، و عارضه قابل توجهی گزارش نشد.
- **کیفیت زندگی کودکان:** مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ بهبود معنادار کیفیت زندگی را پس از جراحی در کودکان مبتلا به انحراف داخلی شیرخوارگی گزارش کرد.
- **بخیه قابل تنظیم:** متاآنالیز سال ۲۰۲۵ نشان داد در جراحی انحراف کودکان، روش بخیه قابل تنظیم موفقیت زودهنگام بیشتری داشت، هرچند میزان نیاز به جراحی دوباره تفاوتی نداشت.
- **انحراف داخلی ناگهانی در نوجوانان و بزرگسالان:** مطالعه ای در سال ۲۰۲۶ نشان داد در انحراف داخلی اکتسابی که بیش از شش ماه طول کشیده، جراحی در یک سال هم راستایی پایدارتری از تزریق بوتاکس داد. هر انحراف ناگهانی ابتدا باید از نظر علت های عصبی بررسی شود.
- **عوارض جدی نادرند:** داده های نه ساله یک ثبت ملی بزرگ در سال ۲۰۲۵ عوارض مهم جراحی انحراف را بررسی کرد و معاینه پس از جراحی را در پنج روز اول برای یافتن زودهنگام آن ها توصیه کرد.

مقاله های علمی تازه درباره انحراف چشم در [کتابخانه علمی بیمارستان](https://nooralborz.com/library/strabismus) نمایه شده اند.

## در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

ارزیابی شامل اندازه گیری دید و نمره با قطره، بررسی حرکات و راستای چشم و معاینه ته چشم است و برنامه درمان بر اساس سن و علت تعیین می شود. خدمات مرتبط در صفحه [استرابیسم و چشم پزشکی کودکان](https://nooralborz.com/services/strabismus-pediatric-ophthalmology) و بخش [چشم کودک](https://nooralborz.com/child-eye) آمده است.

## آیا انحراف چشم با عینک برطرف می شود؟

گاهی بله. در انحراف ناشی از دوربینی اصلاح نشده، عینک با برداشتن فشار تطابق، راستای چشم ها را اصلاح می کند و تا وقتی عینک استفاده شود انحراف کنترل می ماند. در بقیه موارد عینک بخشی از درمان است نه همه آن. همین تفاوت، دلیل اندازه گیری نمره با قطره گشادکننده در کودکان است: بدون آن نمی توان فهمید انحراف به تطابق مربوط است یا نه.

## انحراف چشم و تصویر اجتماعی کودک

جدا از بینایی، انحراف چشم بر ارتباط چشمی و اعتماد به نفس کودک اثر می گذارد و این موضوع در سن مدرسه اهمیت پیدا می کند. اصلاح راستا در این سن هم از نظر بینایی و هم از این جنبه ارزش دارد. تصمیم درباره زمان جراحی، هر دو جنبه را در نظر می گیرد.

## انحراف چشم و تنبلی چشم را با هم نبینیم

این دو به هم مربوط اند اما یکی نیستند. انحراف، مسئله راستای چشم هاست و تنبلی، مسئله رشد بینایی. کودکی می تواند انحراف داشته باشد و تنبلی نداشته باشد، و کودکی می تواند بدون انحراف آشکار، تنبلی چشم داشته باشد. درمان هر کدام جداگانه است و ترتیب آن اهمیت دارد: معمولا ابتدا دید تقویت می شود و سپس راستا اصلاح می گردد.

## قدم بعدی

ارزیابی و درمان این موضوع در **بیمارستان چشم پزشکی نور البرز** در کرج انجام می شود. مطلب [تنبلی چشم](https://nooralborz.com/blog/amblyopia-lazy-eye) را هم ببینید. خدمات مرتبط در صفحه [استرابیسم و چشم پزشکی اطفال](https://nooralborz.com/services/strabismus-pediatric-ophthalmology) است. برای نوبت از [برنامه پزشکان و نوبت دهی](https://nooralborz.com/schedule) استفاده کنید و برای پوشش هزینه به [بیمه های طرف قرارداد](https://nooralborz.com/insurance) و [تعرفه ها](https://nooralborz.com/prices) سر بزنید.

## منابع

- Psychological and functional outcomes of horizontal squint surgery in adults with no preoperative diplopia using Quality-of-Life AS-20 questionnaire — British Journal of Ophthalmology — 2024 — DOI: 10.1136/bjo-2023-324719 — PMID: 39002956
- Strabismus surgery in patients aged over 80 years: indications, safety, and outcomes — American Journal of Ophthalmology — 2025 — DOI: 10.1016/j.ajo.2025.01.021 — PMID: 39894427
- Adjustable suture versus nonadjustable suture surgery for childhood strabismus: a meta-analysis — Survey of Ophthalmology — 2025 — DOI: 10.1016/j.survophthal.2025.03.007 — PMID: 40164392
- Augmented medial rectus recession versus botulinum toxin therapy for acute acquired comitant esotropia: analysis of outcomes and recurrence predictors — British Journal of Ophthalmology — 2026 — DOI: 10.1136/bjo-2025-328201 — PMID: 41033746
- Major complications following strabismus surgery: nine-year data from the IRIS Registry — Ophthalmology — 2025 — DOI: 10.1016/j.ophtha.2025.11.007 — PMID: 41320133
- Health-related quality of life of children with strabismus — Acta Ophthalmologica — 2025 — PMID: 41914587 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41914587/
- Pediatric Eye Evaluations Preferred Practice Pattern 2022 — American Academy of Ophthalmology — 2022 — https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/pediatric-eye-evaluations-ppp-2022

## خدمت مرتبط

- استرابیسم (انحراف چشم) و چشم پزشکی اطفال — https://nooralborz.com/services/strabismus-pediatric-ophthalmology

## برچسب ها

#انحراف چشم #استرابیسم #چشم کودکان #دوبینی #کرج #نور البرز

---

منبع: https://nooralborz.com/blog/strabismus-causes-diagnosis-treatment
ناشر: بیمارستان چشم پزشکی نور البرز، کرج
این متن نسخه ماشین خوان همان صفحه است و برای اطلاع رسانی عمومی نوشته شده.
جایگزین معاینه، تشخیص یا نظر پزشک نیست.