# ویترکتومی چیست؟ چه زمانی لازم است و بعد از آن چه اتفاقی می افتد

> ویترکتومی یعنی خارج کردن ژل زجاجیه از داخل چشم تا جراح به شبکیه دسترسی پیدا کند. برای خونریزی زجاجیه، جداشدگی شبکیه، سوراخ ماکولا و چند وضعیت دیگر انجام می شود. این مطلب موارد کاربرد، روند جراحی و دوره نقاهت آن را توضیح می دهد.
> صفحه اصلی این مقاله: https://nooralborz.com/blog/vitrectomy-posterior-anterior-guide
> دسته: شبکیه و زجاجیه
> انتشار: ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
> زمان مطالعه: 6 دقیقه

## متن مقاله

ویترکتومی یعنی خارج کردن تمام یا بخشی از زجاجیه، ژل شفافی که بخش بزرگی از حجم چشم را پر می کند. این کار دو هدف دارد: برداشتن چیزی که جلوی دید یا جلوی دسترسی جراح را گرفته است، و فراهم کردن امکان کار روی شبکیه. پس از خارج کردن ژل، فضای چشم با محلول، گاز یا روغن سیلیکون پر می شود.

## چه زمانی انجام می شود؟

- خونریزی زجاجیه که خود به خود جذب نمی شود، به ویژه در دیابت
- جداشدگی شبکیه، از جمله جداشدگی کششی
- سوراخ ماکولا و چین خوردگی سطح ماکولا
- عفونت داخل چشم
- باقی ماندن بخشی از عدسی داخل چشم پس از جراحی آب مروارید
- کدورت های شدید و آزاردهنده زجاجیه در موارد منتخب

## ویترکتومی خلفی و قدامی چه تفاوتی دارند؟

ویترکتومی خلفی همان جراحی شبکیه است که در بالا توضیح داده شد و توسط فوق تخصص شبکیه انجام می شود. ویترکتومی قدامی کار دیگری است: وقتی در جریان جراحی آب مروارید، کپسول عدسی پاره شود و ژل زجاجیه به اتاق قدامی بیاید، جراح آن بخش از ژل را خارج می کند تا از عوارض بعدی جلوگیری شود. این دو را نباید با هم اشتباه گرفت؛ نام مشترک دارند اما موقعیت و هدفشان متفاوت است.

## جراحی چگونه انجام می شود؟

از طریق چند برش بسیار کوچک در دیواره چشم، ابزارهای ظریف وارد می شوند: یکی برای تامین روشنایی، یکی برای برش و مکش ژل و یکی برای تزریق مایع. پس از خارج کردن ژل، بسته به بیماری، اقدام اصلی انجام می شود: ترمیم پارگی شبکیه، برداشتن غشای روی ماکولا، یا تخلیه خون. در پایان، چشم با گاز یا روغن سیلیکون پر می شود اگر نیاز به تامپوناد باشد.

## وضعیت سر پس از عمل چرا اهمیت دارد؟

وقتی از گاز استفاده می شود، حباب گاز باید روی ناحیه ای از شبکیه که ترمیم شده فشار بیاورد. جهت این فشار با وضعیت سر تعیین می شود، به همین دلیل گاهی توصیه می شود چند روز سر را رو به پایین نگه دارید. این توصیه بخشی از درمان است و رعایت نکردن آن نتیجه جراحی را تغییر می دهد.

تا زمانی که گاز داخل چشم است، پرواز و رفتن به ارتفاع ممنوع است، چون تغییر فشار هوا حجم گاز را تغییر می دهد و فشار داخل چشم را به شدت بالا می برد. زمان جذب گاز را جراح به شما می گوید.

## دوره نقاهت چگونه است؟

دید در روزهای نخست تار است و اگر گاز استفاده شده باشد، بیمار سطح افقی متحرکی در میدان دید می بیند که با جذب گاز پایین می رود. قرمزی، احساس جسم خارجی و تورم پلک در روزهای اول شایع است. قطره های تجویز شده باید منظم مصرف شوند و فعالیت سنگین و خم شدن مکرر برای مدتی کنار گذاشته می شود.

کیفیت دید نهایی بیشتر از آنکه به خود جراحی وابسته باشد، به وضعیت شبکیه پیش از آن بستگی دارد؛ به ویژه اینکه ماکولا درگیر شده بوده یا نه و چه مدت.

## عوارض احتمالی

پیامد دیررس شایع، پیشرفت آب مروارید است؛ بسیاری از بیماران پس از ویترکتومی در ماه ها تا سال های بعد به جراحی آب مروارید نیاز پیدا می کنند. عوارض دیگر شامل افزایش فشار چشم، خونریزی مجدد، پارگی تازه شبکیه و به ندرت عفونت است. پیگیری منظم برای همین است.

## چه زمانی باید فورا مراجعه کرد؟

- درد شدید و فزاینده پس از جراحی
- افت ناگهانی دید
- قرمزی شدید با ترشح چرکی
- دیدن سایه یا پرده تازه در میدان دید

اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و این موارد نباید تا ویزیت بعدی بمانند.

## پژوهش های تازه درباره ویترکتومی چه می گویند؟

- **سوراخ ماکولا:** متاآنالیز داده های تک تک بیماران در سال ۲۰۲۵ نشان داد استفاده از فلپ غشای محدودکننده داخلی، در مقایسه با برداشتن ساده آن، احتمالا بسته شدن سوراخ و بازگشت دید را بهتر می کند و اثر آن در سوراخ های بزرگ تر بیشتر است.
- **گاز یا هوا:** متاآنالیز سال ۲۰۲۶ برتری روشنی برای گاز نسبت به هوای معمولی در جراحی سوراخ ماکولا نشان نداد، اما شواهد با قطعیت بسیار پایین و بر پایه چند کارآزمایی بود و در سوراخ های بزرگ داده ها به نفع گاز بود. انتخاب ماده پرکننده را جراح بر اساس اندازه سوراخ انجام می دهد.
- **سوراخ نیمه ضخامت:** متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد در نوعی سوراخ نیمه ضخامت ماکولا، جراحی با بهبود معنادار دید همراه بود، در حالی که در پیگیری بدون جراحی تغییری دیده نشد؛ تصمیم بر اساس علائم و تصویر OCT گرفته می شود.
- **عفونت پس از جراحی:** متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد پرکردن چشم با گاز یا روغن سیلیکون در پایان جراحی خطر عفونت را کم کرد، اما تزریق آنتی بیوتیک زیر ملتحمه این اثر را نداشت.
- **آب مروارید پس از ویترکتومی:** بررسی یک ثبت ملی بزرگ در سال ۲۰۲۶ نشان داد حدود نیمی از بیمارانی که عدسی طبیعی داشتند، در دو سال پس از ویترکتومی به جراحی آب مروارید نیاز پیدا کردند؛ سن بالاتر و آب مروارید اولیه خطر را بیشتر می کرد.

## با گاز در چشم می توانم به جاده های کوهستانی یا سفر هوایی بروم؟

نه، تا وقتی گاز در چشم باقی است. با رفتن به ارتفاع، فشار هوا کم می شود و حباب گاز بزرگ می شود؛ این می تواند فشار چشم را به شدت بالا ببرد. مطالعه ای در سال ۲۰۲۶ ابزاری برای محاسبه خطر سفر پس از ویترکتومی با گاز بر اساس ارتفاع مسیر ارائه کرد و نشان داد حتی سفر زمینی در مسیرهای کوهستانی هم می تواند خطرناک باشد. برای ساکنان کرج این یعنی پرهیز از مسیرهای مرتفع مانند جاده چالوس و سفر هوایی، تا زمانی که جراح جذب کامل گاز را تایید کند. بیهوشی با گاز نیتروس اکسید هم در این دوره ممنوع است؛ اگر جراحی دیگری در پیش دارید، به پزشک بیهوشی بگویید.

مقاله های علمی تازه درباره جراحی های شبکیه در [کتابخانه علمی بیمارستان](https://nooralborz.com/library/retina) نمایه شده اند.

## در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

تصمیم به ویترکتومی پس از معاینه ته چشم و تصویربرداری شبکیه گرفته می شود و پیش از آن وضعیت عدسی، فشار چشم و سطح چشم هم بررسی می گردد. خدمات مرتبط در صفحه [شبکیه و ویترکتومی](https://nooralborz.com/services/retina-vitrectomy-macula) آمده است.

## بیهوشی عمومی لازم است؟

بسته به بیماری، مدت جراحی و شرایط بیمار، ویترکتومی با بی حسی موضعی همراه با آرام بخش یا با بیهوشی عمومی انجام می شود. تصمیم درباره آن پیش از عمل و با در نظر گرفتن بیماری های زمینه ای گرفته می شود و مشورت با متخصص بیهوشی بخشی از آماده سازی است. داروهای مصرفی خود، به ویژه رقیق کننده های خون، را حتما اعلام کنید.

## روغن سیلیکون چه تفاوتی با گاز دارد؟

گاز به تدریج جذب می شود و چشم خودش جای آن را با مایع طبیعی پر می کند؛ بنابراین نیازی به برداشتن آن نیست. روغن سیلیکون جذب نمی شود و در بیشتر موارد پس از مدتی با یک جراحی دیگر خارج می گردد. روغن معمولا برای وضعیت های پیچیده تر یا وقتی بیمار نمی تواند وضعیت سر را رعایت کند یا باید پرواز کند انتخاب می شود. با روغن سیلیکون، کیفیت دید تا زمان خارج کردن آن معمولا محدودتر است.

## پس از جراحی چه زمانی دید تثبیت می شود؟

این روند هفته ها تا ماه ها طول می کشد و یکنواخت نیست. اگر گاز استفاده شده باشد، تا جذب کامل آن دید محدود است. پس از آن، بهبود به وضعیت ماکولا و مدت درگیری آن بستگی دارد. در بیمارانی که آب مروارید پس از جراحی پیشرفت می کند، بخشی از تاری به همان مربوط است و با جراحی آب مروارید برطرف می شود.

## پیش از جراحی چه آمادگی لازم است؟

فهرست داروهای مصرفی، به ویژه رقیق کننده های خون، باید با جراح و متخصص بیهوشی مرور شود. قند خون و فشار خون باید تا حد ممکن کنترل شده باشند. اگر عفونت فعالی در چشم یا اطراف آن دارید، جراحی به تعویق می افتد. برنامه ریزی برای همراه داشتن یک نفر در روز جراحی و برای دوره ای که باید وضعیت سر را رعایت کنید، بخشی از آماده شدن است.

## قدم بعدی

ارزیابی و درمان این موضوع در **بیمارستان چشم پزشکی نور البرز** در کرج انجام می شود. مطالب [مگس پران و جرقه های نوری](https://nooralborz.com/blog/floaters-and-flashes) و [رتینوپاتی دیابتی](https://nooralborz.com/blog/diabetic-retinopathy) را هم ببینید. خدمات مرتبط در صفحه [شبکیه و ویترکتومی](https://nooralborz.com/services/retina-vitrectomy-macula) است. برای نوبت از [برنامه پزشکان و نوبت دهی](https://nooralborz.com/schedule) استفاده کنید و برای پوشش هزینه به [بیمه های طرف قرارداد](https://nooralborz.com/insurance) و [تعرفه ها](https://nooralborz.com/prices) سر بزنید.

## منابع

- Internal limiting membrane flaps in macular hole surgery: a systematic review and individual participant data meta-analysis — Ophthalmology Retina — 2025 — DOI: 10.1016/j.oret.2025.02.003 — PMID: 39923898
- Gas versus air tamponade in surgery for full-thickness macular hole: a systematic review and meta-analysis — Ophthalmology Retina — 2026 — DOI: 10.1016/j.oret.2026.09.016 — PMID: 42759658
- Vitrectomy versus observation for lamellar macular holes with epiretinal proliferation: a systematic review and meta-analysis — American Journal of Ophthalmology — 2026 — DOI: 10.1016/j.ajo.2026.05.036 — PMID: 42229561
- Endophthalmitis incidence after vitrectomy: a systematic review and meta-analysis of risk factors and prevention strategy — Retina — 2026 — DOI: 10.1097/iae.0000000000004810 — PMID: 41707079
- Cataract progression and risk factors for cataract surgery after pars plana vitrectomy in phakic eyes: an IRIS Registry analysis — Ophthalmology Retina — 2026 — DOI: 10.1016/j.oret.2026.03.016 — PMID: 41903696
- Altitude-specific IOP risks after vitrectomy with gas tamponade: modeling and travel guidance based on calculated elevation profiles — American Journal of Ophthalmology — 2026 — DOI: 10.1016/j.ajo.2026.04.005 — PMID: 41974318

## خدمت مرتبط

- شبکیه، ویترکتومی و درمان رتینوپاتی دیابتی — https://nooralborz.com/services/retina-vitrectomy-macula

## برچسب ها

#ویترکتومی #شبکیه #زجاجیه #جراحی شبکیه #کرج #نور البرز

---

منبع: https://nooralborz.com/blog/vitrectomy-posterior-anterior-guide
ناشر: بیمارستان چشم پزشکی نور البرز، کرج
این متن نسخه ماشین خوان همان صفحه است و برای اطلاع رسانی عمومی نوشته شده.
جایگزین معاینه، تشخیص یا نظر پزشک نیست.