گل مژه یا شالازیون: تفاوت، درمان خانگی و زمان تخلیه

در لبه پلک ده ها غده چربی وجود دارد که ماده ای می سازند و آن را به لایه اشک اضافه می کنند تا اشک زود تبخیر نشود. وقتی مجرای این غده ها بسته شود یا عفونت کند، دو وضعیت شایع ایجاد می شود که مردم اغلب آن ها را یکی می دانند: گل مژه و شالازیون.

تفاوت گل مژه و شالازیون چیست؟

گل مژه عفونت حاد است: قرمز، متورم، دردناک و اغلب نزدیک لبه پلک. ظرف چند روز به اوج می رسد و معمولا با درمان موضعی فروکش می کند.

شالازیون توده ای است که از تجمع ترشح غده مسدود شده ساخته می شود. معمولا درد ندارد، گردتر و سفت تر است و بالاتر از لبه پلک قرار می گیرد. بسیاری از شالازیون ها پس از یک گل مژه باقی می مانند: التهاب فروکش کرده اما توده مانده است.

چه چیزی احتمال آن را بیشتر می کند؟

• التهاب مزمن لبه پلک و شوره مژه
• اختلال عملکرد غدد چربی پلک و خشکی چشم
• روزاسه و برخی بیماری های پوستی
• آرایش چشم که کامل پاک نمی شود و لوازم آرایش قدیمی
• مالیدن چشم با دست آلوده

درمان خانگی چیست و چقدر باید ادامه یابد؟

پایه درمان، کمپرس گرم است: چند بار در روز، هر بار حدود ده دقیقه، با پارچه تمیز و گرم که مرتب گرم نگه داشته شود. گرما ترشح غلیظ داخل غده را نرم می کند تا تخلیه شود. پس از کمپرس، ماساژ ملایم پلک در جهت لبه آن کمک می کند و تمیز کردن لبه پلک از ترشحات و شوره اهمیت دارد.

این کار باید چند هفته با نظم ادامه یابد. دلیل شایع ناکامی درمان خانگی، انجام نامنظم و کوتاه مدت آن است. فشار دادن و ترکاندن توده ممنوع است؛ این کار عفونت را گسترش می دهد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

• وقتی توده پس از چند هفته درمان منظم باقی مانده باشد
• وقتی بزرگ باشد و روی قرنیه فشار بیاورد یا دید را تار کند
• وقتی درد و قرمزی گسترده باشد و به کل پلک یا اطراف چشم برسد
• وقتی تب یا تورم شدید وجود داشته باشد
• وقتی ضایعه مکرر در یک نقطه بازمی گردد یا ظاهر غیرمعمول دارد

نکته آخر اهمیت ویژه دارد: ضایعه ای که همیشه در یک محل عود می کند، با از بین رفتن مژه ها همراه است یا لبه پلک را تغییر شکل داده، باید معاینه شود تا علت دیگری رد گردد.

تخلیه شالازیون چگونه انجام می شود؟

به صورت سرپایی و با بی حسی موضعی. معمولا از سطح داخلی پلک وارد می شوند تا اثری روی پوست باقی نماند؛ در برخی موارد، بسته به محل و اندازه، برش از سمت پوست انجام می شود. محتویات توده تخلیه و در صورت نیاز کپسول آن برداشته می شود. مدت آن کوتاه است و بیمار همان روز مرخص می شود.

پس از تخلیه، پماد یا قطره تجویز می شود و ممکن است چند ساعت چشم پانسمان بماند. کبودی و تورم خفیف چند روز طول می کشد.

آیا شالازیون تکرار می شود؟

در افرادی که التهاب مزمن لبه پلک یا اختلال غدد چربی دارند، بله. برای همین، درمان واقعی فقط تخلیه نیست؛ مراقبت روزانه از لبه پلک است. کمپرس گرم دوره ای، شست و شوی لبه پلک، کنترل خشکی چشم و در مواردی درمان روزاسه، احتمال تکرار را کم می کنند.

در کودکان چه تفاوتی دارد؟

شالازیون در کودکان هم شایع است و بیشتر موارد با درمان محافظه کارانه بهتر می شوند. اگر تخلیه لازم شود، به دلیل همکاری محدود کودک ممکن است با بیهوشی کوتاه انجام گیرد. توده بزرگ در کودک اهمیت بیشتری دارد، چون فشار آن بر قرنیه می تواند آستیگماتیسم ایجاد کند و در سن رشد بینایی به تنبلی چشم بینجامد.

پژوهش های تازه درباره شالازیون و التهاب لبه پلک چه می گویند؟

• کنه مژه و غدد پلک: مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ نشان داد در افرادی که التهاب لبه پلک ناشی از کنه مژه (دمودکس) دارند، ترشح غدد چربی پلک کیفیت بدتر و آتروفی بیشتری دارد. این همان زمینه ای است که شالازیون های تکراری در آن شکل می گیرند؛ درمان التهاب لبه پلک بخشی از پیشگیری است.
• رسوب ته مژه ها: مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد رسوب های حلقه ای ته مژه ها در خشکی چشم متوسط و شدید شایع است و با قرمزی لبه پلک همراه بود. دیدن این رسوب ها در معاینه، سرنخی برای درمان هدفمند است.
• نور درمانی برای غدد پلک: کارآزمایی تصادفی سال ۲۰۲۵ در بیماران روزاسه چشمی نشان داد افزودن نور درمانی به دارو و تخلیه غدد پلک، پایداری اشک و التهاب لبه پلک را بیشتر از درمان معمول بهتر کرد. متاآنالیز سال ۲۰۲۴ هم این روش را برای اختلال غدد پلک مفید دانست، به عنوان مکمل درمان معمول.

آکادمی چشم پزشکی آمریکا تفاوت گل مژه و شالازیون و نقش کمپرس گرم و بهداشت لبه پلک را در راهنمای بیماران خود توضیح می دهد. مقاله های علمی تازه در این زمینه در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

معاینه پلک و لبه آن، بررسی غدد چربی و سطح چشم، و تصمیم گیری میان ادامه درمان محافظه کارانه و تخلیه. خدمات مرتبط در صفحه جراحی شالازیون و بخش پلک و مجاری اشکی آمده است.

بهداشت لبه پلک را چگونه انجام دهیم؟

پس از کمپرس گرم، لبه پلک را با پارچه یا پد تمیز و محلولی که پزشک توصیه کرده به آرامی پاک کنید؛ هدف برداشتن شوره و ترشح خشک شده از ریشه مژه هاست. این کار روزانه و به ویژه در افرادی که التهاب مزمن پلک دارند ادامه می یابد. آرایش چشم باید هر شب کامل پاک شود و لوازم آرایش قدیمی کنار گذاشته شود.

آیا آنتی بیوتیک لازم است؟

در گل مژه ساده معمولا درمان موضعی و کمپرس گرم کافی است. آنتی بیوتیک خوراکی زمانی مطرح می شود که عفونت به بافت اطراف گسترش یافته باشد یا التهاب مزمن پلک با آن کنترل شود؛ این تصمیم با پزشک است. مصرف خودسرانه پمادهای حاوی کورتون توصیه نمی شود، چون در صورت وجود عفونت یا استفاده طولانی می تواند مشکل ساز شود.

شالازیون و کیفیت اشک

غده هایی که در شالازیون مسدود می شوند، همان غده هایی هستند که لایه چربی اشک را می سازند. وقتی کار آن ها مختل شود، اشک زودتر تبخیر می شود و چشم احساس خشکی و سوزش می کند. به همین دلیل بسیاری از بیمارانی که شالازیون مکرر دارند، همزمان از خشکی چشم هم شکایت می کنند و درمان هر دو با هم انجام می شود: کمپرس گرم و بهداشت پلک برای غده ها، و اشک مصنوعی برای سطح چشم.

قدم بعدی

ارزیابی و درمان این موضوع در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج انجام می شود. مطالب انسداد مجرای اشکی و جراحی پلک را هم ببینید. خدمات مرتبط در صفحه جراحی شالازیون است. برای نوبت از برنامه پزشکان و نوبت دهی استفاده کنید و برای پوشش هزینه به بیمه های طرف قرارداد و تعرفه ها سر بزنید.