افتادگی پلک (پتوز): علت ها، زمان فوری و گزینه های درمان

افتادگی پلک یا پتوز یعنی لبه پلک بالا پایین تر از جای طبیعی قرار گرفته و گاهی بخشی از مردمک و میدان دید را می پوشاند. در بزرگسالان علت شایع آن کشیده و شل شدن تاندون عضله بالابرنده پلک با افزایش سن است و با جراحی اصلاح می شود. در کودکان افتادگی پلک می تواند باعث تنبلی چشم شود و افتادگی ناگهانی در هر سنی فوری است.

افتادگی پلک با پوست اضافه پلک چه فرقی دارد؟

این دو اغلب با هم اشتباه گرفته می شوند. در پوست اضافه پلک، لبه پلک در جای طبیعی است و پوست شل روی آن آویزان شده است. در افتادگی پلک، خود لبه پلک پایین آمده چون عضله بالابرنده آن ضعیف شده یا از جای خود کشیده شده است. درمان این دو فرق دارد: پوست اضافه با برداشتن پوست، یعنی بلفاروپلاستی، و افتادگی با کوتاه یا محکم کردن عضله بالابرنده. گاهی هر دو با هم وجود دارند و در یک جراحی اصلاح می شوند. پوست اضافه و جراحی زیبایی پلک در مطلب جراحی پلک (بلفاروپلاستی) توضیح داده شده است.

چه چیزی باعث افتادگی پلک می شود؟

• افزایش سن: علت رایج در بزرگسالان؛ تاندون عضله بالابرنده به تدریج کشیده و نازک می شود.
• لنز تماسی سخت طولانی مدت یا جراحی های قبلی چشم: می توانند تاندون را کشیده کنند.
• مادرزادی: عضله بالابرنده از تولد ضعیف است.
• بیماری های عصب و عضله: مانند میاستنی گراویس، که افتادگی آن در طول روز بیشتر می شود.
• آسیب عصب: فلج عصب سوم مغزی یا سندرم هورنر؛ این ها معمولا ناگهانی شروع می شوند.
• ضربه، تورم یا توده پلک.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

• افتادگی پلکی که ناگهانی، در چند ساعت یا چند روز، ایجاد شده است
• افتادگی پلک همراه با دوبینی
• افتادگی پلک همراه با سردرد شدید یا درد پشت چشم
• تفاوت تازه اندازه مردمک دو چشم همراه با افتادگی
• افتادگی همراه با ضعف عضلات دیگر، اشکال در بلع یا تنفس

این ترکیب ها می توانند نشانه مشکل عصب یا عروق مغز باشند و بررسی فوری لازم دارند. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

افتادگی پلک در کودکان چرا جدی است؟

آکادمی چشم پزشکی آمریکا توضیح می دهد اگر پلک کودک آن قدر پایین باشد که جلوی دید را بگیرد، تنبلی چشم ایجاد می شود و افتادگی پلک می تواند با آستیگماتیسم و انحراف چشم هم همراه باشد. بنابراین کودک مبتلا باید علاوه بر معاینه پلک، از نظر نمره و تنبلی چشم هم بررسی و پیگیری شود. توضیح تنبلی چشم در مطلب تنبلی چشم آمده است.

در افتادگی مادرزادی شدید که عضله بالابرنده عملکرد کمی دارد، پلک را به عضله پیشانی متصل می کنند تا پیشانی کار بالا بردن را انجام دهد. مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ روی کودکان مبتلا نشان داد جراحی با استفاده از عضله پیشانی، به ویژه وقتی با محکم کردن عضله بالابرنده ترکیب شود، روشی ایمن و مؤثر است و در همه بیماران محور بینایی باز شد.

افتادگی پلک چگونه ارزیابی می شود؟

پزشک فاصله لبه پلک تا مرکز مردمک، قدرت عضله بالابرنده، چین پلک و حرکت چشم ها را اندازه می گیرد. آزمون میدان بینایی با پلک افتاده و با پلک بالا نگه داشته شده نشان می دهد افتادگی چقدر دید را محدود کرده است. اگر به بیماری عصب یا عضله شک شود، بررسی های دیگری هم درخواست می شود.

درمان افتادگی پلک چیست؟

درمان اصلی جراحی است. در بیشتر بزرگسالان، تاندون عضله بالابرنده از راه برش در چین پلک کوتاه یا دوباره متصل می شود. در افتادگی خفیف، گاهی جراحی از سطح داخلی پلک انجام می شود. مروری بر روش های جراحان پلک در بریتانیا در سال ۲۰۲۴ نشان داد رویکرد از راه پوست رایج تر است، روش از سطح داخلی رو به افزایش است و بیشتر جراحان افتادگی دو طرفه را در یک جلسه اصلاح می کنند. مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ هم نشان داد جراحی از سطح داخلی می تواند جای لبه پلک پایین را کمی تغییر دهد؛ این از جزئیاتی است که جراح در برنامه ریزی در نظر می گیرد.

اگر افتادگی ناشی از بیماری عصب یا عضله باشد، ابتدا خود بیماری درمان می شود و جراحی ممکن است لازم نباشد یا به شکل دیگری انجام شود.

جراحی چه نتیجه ای دارد؟

گزارش ارزیابی آکادمی چشم پزشکی آمریکا در سال ۲۰۲۵ درباره کیفیت زندگی پس از جراحی افتادگی پلک و بلفاروپلاستی نشان داد جراحی در زمینه های مختلف، از دید و رضایت تا احساس نسبت به ظاهر، بهبود ایجاد کرد و این بهبود در چند سال پیگیری پایدار ماند. در بیشتر مطالعات بررسی شده، علائم خشکی چشم پس از جراحی بدتر نشد و در یک مطالعه بدتر شدن آن موقت بود.

پس از جراحی چه انتظاری باید داشت؟

• تورم و کبودی پلک در یکی دو هفته اول طبیعی است و کمپرس سرد در روزهای اول به کاهش آن کمک می کند.
• در هفته های اول ممکن است دو پلک کاملا هم اندازه به نظر نرسند؛ شکل نهایی پس از فروکش کردن تورم دیده می شود.
• گاهی پلک در روزهای اول کامل بسته نمی شود و چشم خشک می شود؛ قطره و پماد مرطوب کننده طبق دستور پزشک این دوره را آسان می کند.
• در بخشی از بیماران، برای رسیدن به تقارن بهتر، اصلاح کوچکی در ماه های بعد لازم می شود.

درد رو به افزایش، تورم شدید یک طرفه، ترشح چرکی یا افت دید پس از جراحی را همان روز گزارش کنید.

آیا افتادگی پلک خودبه خود بهتر می شود؟

افتادگی ناشی از افزایش سن بهتر نمی شود و معمولا به آرامی بیشتر می شود. افتادگی ناشی از آسیب عصب گاهی در چند ماه بهبود پیدا می کند و به همین دلیل جراحی در این موارد معمولا به تعویق می افتد. افتادگی ای که در طول روز کم و زیاد می شود و با خستگی بدتر می شود، باید از نظر بیماری عصب و عضله بررسی شود.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• جراحی افتادگی پلک کیفیت زندگی را برای چند سال بهتر می کند و در بیشتر موارد خشکی چشم را بدتر نمی کند (آکادمی چشم پزشکی آمریکا، ۲۰۲۵).
• در افتادگی مادرزادی شدید، ترکیب جراحی عضله پیشانی و عضله بالابرنده نتیجه خوبی داشت (۲۰۲۵).

مقاله های علمی تازه درباره جراحی پلک در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

درمانگاه اکولوپلاستی و جراحی پلاستیک چشم، افتادگی پلک را ارزیابی و با جراحی عضله بالابرنده اصلاح می کند؛ همین درمانگاه جراحی پوست اضافه پلک، مجاری اشکی و بیماری های حدقه را هم انجام می دهد. جزئیات در صفحه اکولوپلاستی و جراحی پلک آمده است.

هزینه و بیمه

پوشش بیمه برای جراحی ای که به دلیل محدود شدن دید انجام می شود با جراحی صرفا زیبایی فرق دارد. تعرفه ها در صفحه تعرفه ها و بیمه های طرف قرارداد در صفحه بیمه ها آمده است.

قدم بعدی

اگر پلکتان به تدریج پایین آمده و جلوی دید را گرفته، یا فرزندتان پلک افتاده دارد، از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه اکولوپلاستی را بگیرید.