نزدیک بینی پیشرونده در کودکان: چرا نمره بالا می رود و چه چیزی آن را کند می کند

نزدیک بینی در کودکان معمولا تا نوجوانی با رشد کره چشم بیشتر می شود و هر چه زودتر شروع شود، به نمره بالاتری می رسد. روش هایی وجود دارد که سرعت این پیشرفت را کم می کند، مانند قطره آتروپین با دوز پایین و عینک های مخصوص کنترل نزدیک بینی. انتخاب روش پس از معاینه چشم کودک انجام می شود.

نزدیک بینی پیشرونده یعنی چه؟

در نزدیک بینی، تصویر اجسام دور جلوتر از شبکیه تشکیل می شود و دور تار دیده می شود. در بیشتر کودکان علت آن بلند شدن بیش از حد کره چشم است. تا وقتی چشم در حال رشد است، این بلند شدن ادامه دارد و نمره عینک هر سال بالاتر می رود. به این روند نزدیک بینی پیشرونده می گویند.

پیشرفت را با دو اندازه دنبال می کنند: نمره عینک و طول کره چشم. یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد نمره عینک برای پیگیری بیشتر کودکان کافی است و اندازه گیری طول چشم برای کودکانی که چشمشان سریع بلند می شود ارزش ویژه دارد.

چرا باید سرعت آن را کم کرد؟

مشکل نزدیک بینی فقط عینک ضخیم نیست. در نزدیک بینی بالا، شبکیه کشیده و نازک می شود و در بزرگسالی احتمال بیماری های شبکیه، آب مروارید و آب سیاه بیشتر است. هر دیوپتری که از پیشرفت کم شود، این خطرها را در آینده کمتر می کند. پژوهش ها نشان داده اند نازک شدن لایه عروقی زیر شبکیه در کودکان نزدیک بین، نشانه ای از خطر عوارض بعدی است.

کدام کودکان بیشتر در معرض هستند؟

• کودکانی که یکی یا هر دو والد آن ها نزدیک بین هستند
• کودکانی که نزدیک بینی در آن ها زود، پیش از ده سالگی، شروع شده است
• کودکانی که زمان زیادی را صرف کار نزدیک مانند خواندن و صفحه نمایش می کنند
• کودکانی که زمان کمی را در فضای باز می گذرانند

این عوامل در راهنمای عیوب انکساری آکادمی چشم پزشکی آمریکا هم آمده اند. هیچ کدام به تنهایی سرنوشت کودک را تعیین نمی کند؛ دلیلی برای معاینه زودتر و پیگیری منظم هستند.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

• افت ناگهانی دید در یک یا هر دو چشم
• چشمی که تازه شروع به انحراف کرده است
• بازتاب سفید در مردمک در عکس ها به جای قرمزی معمول
• درد چشم، قرمزی شدید یا ضربه به چشم

این نشانه ها ربطی به نزدیک بینی ساده ندارند و بررسی همان روز را لازم می کنند؛ راهنمای معاینه چشم کودکان آکادمی چشم پزشکی آمریکا هم آن ها را فوری می داند. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است. فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

چه روش هایی پیشرفت نزدیک بینی را کند می کند؟

مرور موسسه بین المللی نزدیک بینی در سال ۲۰۲۵ که فقط کارآزمایی های تصادفی را بررسی کرد، نتیجه گرفت برای کند کردن نزدیک بینی چند روش مؤثر در دسته های مختلف وجود دارد. روش ها و وضعیت شواهد آن ها:

انتخاب میان این ها به سن کودک، نمره، سرعت پیشرفت، شرایط خانواده و توان پیگیری بستگی دارد و گاهی دو روش با هم به کار می روند.

قطره آتروپین: کدام دوز و چه عوارضی؟

آتروپین با غلظت بسیار پایین سال هاست برای این هدف بررسی می شود. متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد دوز پایین آن در کودکان با نژادهای مختلف پیشرفت را کند می کند. متاآنالیز دیگری در همان سال یادآوری کرد که شواهد برای غلظت های بالاتر کمتر و نامطمئن تر است.

عوارض دوز پایین معمولا خفیف است: حساسیت به نور یا تاری کمی در دید نزدیک. نکته مهم، زمان قطع درمان است. نتایج هشت ساله یک کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۲۶ نشان داد کودکانی که قطره را به تدریج کم کردند، پس از قطع پیشرفت کمتری داشتند از کودکانی که ناگهان قطع کردند؛ این تفاوت در کودکان کم سن تر و با نمره بالاتر بیشتر بود. پس قطره را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید.

عینک و لنز مخصوص چگونه کار می کنند؟

این عدسی ها مرکز تصویر را واضح نگه می دارند و در اطراف آن تصویری کمی جلوتر از شبکیه می سازند؛ همین پیام برای رشد کمتر چشم است. یک کارآزمایی تصادفی منتشر شده در سال ۲۰۲۶ نشان داد عینکی با عدسی های ریز غیرکروی، پیشرفت نزدیک بینی و بلند شدن چشم را در دو سال کمتر کرد. لنزهای تماسی نرم چندکانونی هم اثر مشابهی دارند و لنز شبانه با تغییر موقت شکل قرنیه همین کار را انجام می دهد.

آیا عینک معمولی نمره را بیشتر می کند؟

نه. عینک با نمره کامل پیشرفت نزدیک بینی را تند نمی کند. کمتر از نمره واقعی دادن عینک هم روش کنترل نزدیک بینی نیست و مرور موسسه بین المللی نزدیک بینی آن را توصیه نمی کند. کودک باید با عینک، دور را واضح ببیند.

بازی در فضای باز چقدر اثر دارد؟

وقت گذراندن در فضای باز برای پیشگیری از شروع نزدیک بینی توصیه می شود. تحلیل یک کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۲۶ نشان داد این اثر در کودکانی که هنوز نزدیک بین نشده اند و نمره آن ها دوربینی است روشن تر است و در کودکانی که در آستانه نزدیک بینی هستند ضعیف تر. کارآزمایی دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد یادآوری و بازخورد درباره عادت های استفاده از چشم، شروع و پیشرفت نزدیک بینی را به تاخیر انداخت، اما اثر آن پس از قطع برنامه کم شد. پس فضای باز کمک می کند، اما جای درمان کودکی را که نزدیک بینی اش در حال پیشرفت است نمی گیرد.

هر چند وقت یک بار باید معاینه شود؟

کودکی که نزدیک بینی در حال پیشرفت دارد، معمولا هر چند ماه یک بار معاینه می شود تا نمره و در صورت نیاز طول چشم دوباره اندازه گیری شود. فاصله دقیق را پزشک بر اساس سن و سرعت پیشرفت تعیین می کند. اندازه گیری نمره در کودکان اغلب با قطره ای انجام می شود که تطابق چشم را موقتا شل می کند تا عدد واقعی به دست آید.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• برای کنترل نزدیک بینی چند روش مؤثر با پشتوانه کارآزمایی تصادفی وجود دارد (مرور ۲۰۲۵).
• قطع تدریجی آتروپین بهتر از قطع ناگهانی است (کارآزمایی هشت ساله، ۲۰۲۶).
• عینک های طراحی شده برای کنترل نزدیک بینی در متاآنالیز کارآزمایی ها مؤثر بوده اند (۲۰۲۶).

مقاله های علمی تازه درباره نزدیک بینی در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

معاینه کودک در کلینیک چشم پزشکی کودکان و استرابیسم انجام می شود، با همکاری اپتومتریست ها و چشم پزشکان اطفال: اندازه گیری نمره، معاینه کامل چشم و بررسی انحراف و تنبلی چشم. اینکه کدام روش کنترل نزدیک بینی برای فرزند شما مناسب است و کدام در بیمارستان ارائه می شود را هنگام نوبت گیری یا در ویزیت بپرسید. خدمات این بخش در صفحه چشم پزشکی کودکان و استرابیسم و راهنمای والدین در صفحه چشم کودک آمده است.

هزینه و بیمه

تعرفه ویزیت و معاینه در صفحه تعرفه ها و بیمه های طرف قرارداد در صفحه بیمه ها آمده است. هزینه قطره، عینک یا لنز مخصوص جداگانه است.

قدم بعدی

اگر نمره عینک فرزندتان هر سال بالا می رود، از طریق برنامه پزشکان نوبت معاینه بگیرید. مطالب تنبلی چشم و انحراف چشم هم برای والدین نوشته شده اند. اگر می پرسید آیا فرزندتان بعدها می تواند لیزیک کند، مطلب شرایط عمل لیزیک را ببینید.