درمان گلوکوم: قطره، لیزر یا جراحی و کدام برای چه کسی

درمان گلوکوم یعنی پایین آوردن فشار داخل چشم تا حدی که آسیب عصب بینایی متوقف یا کند شود. سه راه برای این کار وجود دارد: قطره های کاهنده فشار، لیزر و جراحی. آسیبی که پیش از درمان رخ داده برنمی گردد، به همین دلیل هدف درمان حفظ دیدی است که باقی مانده. انتخاب روش به نوع گلوکوم و شدت آن بستگی دارد.

هدف درمان گلوکوم چیست؟

پزشک برای هر بیمار یک «فشار هدف» تعیین می کند: عددی که انتظار می رود در آن آسیب عصب بینایی پیش نرود. این عدد برای همه یکسان نیست و به فشار اولیه، میزان آسیب عصب و سن بیمار بستگی دارد. راهنمای گلوکوم زاویه باز آکادمی چشم پزشکی آمریکا در سال ۲۰۲۵ همین رویکرد را توصیه می کند: فشار هدف، پیگیری منظم عصب و میدان بینایی، و بازنگری هدف اگر بیماری پیشرفت کند.

درمان گلوکوم مادام العمر است. قطع درمان، حتی وقتی بیمار هیچ علامتی حس نمی کند، اجازه می دهد آسیب بی صدا ادامه پیدا کند. انواع گلوکوم و روش های تشخیص آن در مطلب آب سیاه: انواع، تشخیص و درمان آمده است.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

• درد شدید ناگهانی در چشم یا اطراف آن
• قرمزی چشم همراه با تاری دید
• دیدن هاله های رنگی دور چراغ ها
• سردرد همراه با تهوع یا استفراغ و تاری دید

این ها نشانه های حمله حاد گلوکوم زاویه بسته اند؛ فشار چشم در چند ساعت بالا می رود و عصب بینایی را آسیب می زند. راهنمای بیماری زاویه بسته آکادمی چشم پزشکی آمریکا آن را فوریت پزشکی می داند. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

قطره های گلوکوم چگونه کار می کنند؟

قطره ها یا تولید مایع داخل چشم را کم می کنند یا خروج آن را بیشتر می کنند. درمان معمولا با یک قطره شروع می شود و اگر فشار به هدف نرسد، قطره دوم یا قطره ترکیبی اضافه می شود. یک متاآنالیز شبکه ای در سال ۲۰۲۵ نشان داد همه ترکیب ها اثر خود را به هم اضافه نمی کنند؛ برخی ترکیب ها کمتر از جمع اثر دو دارو فشار را پایین می آورند. انتخاب ترکیب مناسب کار پزشک است، نه اضافه کردن خودسرانه یک قطره دیگر.

بعضی بیماران به ماده نگهدارنده قطره ها حساس اند و دچار سوزش و قرمزی مزمن می شوند. متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد نسخه بدون ماده نگهدارنده یکی از قطره های رایج گلوکوم همان اثر کاهش فشار را دارد و بهتر تحمل می شود. اگر قطره ها چشمتان را آزار می دهند، این را به پزشک بگویید؛ قطع خودسرانه راه حل نیست.

چرا مصرف منظم قطره این قدر مهم است؟

قطره فقط وقتی کار می کند که هر روز و سر وقت ریخته شود. متاآنالیز سال ۲۰۲۵ نشان داد مصرف ناقص و قطع درمان با یکی از گروه های پرمصرف قطره های گلوکوم شایع است و با گذشت زمان بیشتر می شود. نویسندگان همین را دلیلی برای ارزش درمان هایی دانسته اند که به قطره روزانه وابسته نیستند. یک اجماع تخصصی در سال ۲۰۲۵ هم ویژگی بیمارانی را که احتمالا قطره را منظم مصرف نمی کنند مشخص کرد تا برای آن ها زودتر درمان جایگزین در نظر گرفته شود.

• قطره را به یک کار ثابت روزانه گره بزنید، مثلا مسواک شب
• پس از ریختن قطره، یک دقیقه چشم را ببندید و گوشه داخلی چشم را آرام فشار دهید
• بین دو قطره مختلف دست کم پنج دقیقه فاصله بگذارید
• پیش از تمام شدن قطره، نسخه را تمدید کنید

لیزر SLT چیست و برای چه کسی مناسب است؟

لیزر ترابکولوپلاستی انتخابی یا SLT، کانال های خروج مایع چشم را با انرژی کم تحریک می کند تا مایع بهتر خارج شود. سرپایی است، چند دقیقه طول می کشد و نیازی به برش ندارد. متاآنالیز سال ۲۰۲۴ نشان داد اثر لیزر و قطره در کنترل فشار گلوکوم زاویه باز قابل مقایسه است و SLT با عارضه چشمی کمتر، می تواند درمان اول باشد و مشکل فراموش کردن قطره را هم ندارد.

اثر SLT ممکن است پس از چند سال کم شود و قابل تکرار است. یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد پس از لیزر یک چشم، فشار چشم دیگر هم کمی پایین آمد؛ پزشک این را در پیگیری در نظر می گیرد.

لیزر YAG در گلوکوم چه کاربردی دارد؟

در گلوکوم زاویه بسته یا چشمی که زاویه آن باریک است، با لیزر YAG سوراخ کوچکی در عنبیه ایجاد می شود تا مایع راه دیگری برای رسیدن به کانال خروجی پیدا کند. این کار حمله حاد را درمان یا از آن پیشگیری می کند و سرپایی است.

چه زمانی جراحی لازم می شود؟

وقتی قطره و لیزر فشار را به هدف نمی رسانند، یا بیماری با وجود درمان پیشرفت می کند، جراحی مطرح می شود. گزینه ها:

شواهد تازه تفاوت ها را روشن تر کرده اند. متاآنالیز سال ۲۰۲۴ نشان داد ترابکولکتومی تا دو سال فشار را مؤثرتر کنترل می کند، در حالی که یک شانت میکروسکوپی خطر عوارض ناشی از افت شدید فشار را کمتر دارد. متاآنالیز شبکه ای سال ۲۰۲۵ نشان داد روش های کم تهاجم با کمک میکروکاتتر احتمال خونریزی خفیف داخل چشم را بیشتر دارند، اما برخی از آن ها در یک سال اثری نزدیک به ترابکولکتومی و عوارض کمتری داشتند. متاآنالیز ۲۰۲۵ درباره لیزر جسم مژگانی هم کاهش معنادار دید پس از آن نشان نداد، هرچند نویسندگان به ناهمگونی مطالعات اشاره کرده اند.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• SLT با اثری قابل مقایسه با قطره، می تواند درمان اول گلوکوم زاویه باز باشد (متاآنالیز ۲۰۲۴).
• مصرف ناقص قطره شایع است و با گذشت سال ها بیشتر می شود (متاآنالیز ۲۰۲۵).
• قطره بدون ماده نگهدارنده همان اثر را با تحمل بهتر دارد (متاآنالیز ۲۰۲۶).
• در گلوکوم پیشرفته، ترابکولکتومی سرعت از دست رفتن میدان بینایی را بیشتر از درمان دارویی کم کرد (کارآزمایی تصادفی ۲۰۲۶).

مقاله های علمی تازه درباره گلوکوم در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

درمانگاه گلوکوم پیگیری فشار چشم، معاینه عصب بینایی و آزمون میدان بینایی را انجام می دهد. درمان با قطره شروع می شود و در صورت نیاز لیزر SLT یا YAG به صورت سرپایی انجام می شود. در موارد پیشرفته تر، جراحی های فیلترینگ مانند ترابکولکتومی، کارگذاری شانت و جراحی های کم تهاجم در اتاق های عمل بیمارستان انجام می شوند. جزئیات در صفحه گلوکوم و لیزرهای تخصصی و پزشکان این حوزه در فوق تخصص گلوکوم آمده است.

هزینه و بیمه

تعرفه ویزیت و آزمون ها در صفحه تعرفه ها و بیمه های طرف قرارداد در صفحه بیمه ها آمده است. برای هزینه لیزر یا جراحی، پس از تعیین روش با پذیرش تماس بگیرید.

قدم بعدی

اگر تشخیص گلوکوم دارید و فشار چشمتان با قطره کنترل نمی شود، یا قطره ها را تحمل نمی کنید، از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه گلوکوم را بگیرید. اگر فقط فشار چشمتان بالاست و هنوز گلوکوم تشخیص داده نشده، مطلب فشار چشم بالا را بخوانید.