فشار چشم بالا: آیا یعنی آب سیاه و کی باید درمان شود

فشار چشم بالا یعنی فشار مایع داخل چشم بیشتر از محدوده معمول است، بی آنکه عصب بینایی آسیب دیده باشد. این حالت خودش آب سیاه (گلوکوم) نیست، اما عامل خطر اصلی آن است و هیچ علامتی ندارد. بسیاری از افراد با فشار بالا هرگز گلوکوم نمی گیرند؛ تصمیم به درمان بر اساس میزان خطر هر فرد گرفته می شود.

فشار چشم چیست و محدوده معمول آن چقدر است؟

داخل چشم مایع شفافی به نام زلالیه دائما ساخته و از راه کانال های کوچکی خارج می شود. تعادل میان ساخت و خروج این مایع، فشار چشم را تعیین می کند. فشار با واحد میلی متر جیوه اندازه گیری می شود و راهنمای آکادمی چشم پزشکی آمریکا برای افراد مشکوک به گلوکوم، محدوده معمول آن را تقریبا تا ۲۱ میلی متر جیوه در نظر می گیرد. فشار بالاتر از این محدوده، بدون آسیب عصب و بدون افت میدان بینایی، فشار چشم بالا یا هایپرتنشن چشمی نامیده می شود.

فشار چشم ثابت نیست. در طول روز بالا و پایین می رود و در وضعیت خوابیده با نشسته فرق دارد. به همین دلیل یک عدد بالا در یک اندازه گیری کافی نیست و معمولا تکرار می شود.

آیا فشار چشم بالا علامت دارد؟

نه. فشار بالای مزمن نه درد دارد، نه سردرد و نه قرمزی. تنها راه فهمیدن آن اندازه گیری در معاینه چشم است. سردرد و خستگی چشم معمولا ربطی به فشار چشم ندارند و فشار طبیعی هم آن ها را رد نمی کند.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

استثنای مهم، افزایش ناگهانی فشار در حمله حاد گلوکوم زاویه بسته است:

• درد شدید و ناگهانی چشم
• قرمزی چشم همراه با تاری دید
• هاله های رنگی دور چراغ ها
• سردرد، تهوع یا استفراغ همراه با تاری دید

این وضعیت فوریت دارد و در چند ساعت به عصب بینایی آسیب می زند. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است. فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

فشار چشم چگونه اندازه گیری می شود؟

اندازه گیری با دستگاهی به نام تونومتر انجام می شود؛ یا با تماس بسیار سبک پس از قطره بی حسی، یا با پف هوا یا پروب کوچکی که چشم را لمس می کند. عدد به دست آمده به ضخامت قرنیه هم بستگی دارد: قرنیه ضخیم عدد را بالاتر و قرنیه نازک آن را پایین تر از واقع نشان می دهد. به همین دلیل در ارزیابی فشار بالا، ضخامت قرنیه هم اندازه گیری می شود.

برای اینکه معلوم شود فشار بالا آسیبی زده یا نه، دو بررسی دیگر لازم است: تصویربرداری OCT از لایه رشته های عصبی شبکیه و سر عصب بینایی، و آزمون میدان بینایی. این دو، مبنای مقایسه در پیگیری های بعدی هم هستند.

آیا فشار بالا یعنی حتما آب سیاه می گیرم؟

نه. بخش بزرگی از افراد با فشار چشم بالا در طول سال ها گلوکوم نمی گیرند. خطر به چند عامل بستگی دارد: میزان فشار، ضخامت قرنیه، سن، ظاهر عصب بینایی و سابقه گلوکوم در خانواده. مرور چتری مرورهای نظام مند در سال ۲۰۲۵ از میان ده ها عامل بررسی شده، فشار چشم بالا و نزدیک بینی را جزو عوامل خطری دانست که شواهد قوی تری پشت آن ها است.

مدل های محاسبه خطر برای کمک به این تصمیم ساخته شده اند. اما یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ نشان داد یکی از این مدل های شناخته شده، در جمعیتی متفاوت با جمعیت مطالعه اصلی عملکرد خوبی نداشت. پس عدد یک ماشین حساب جای قضاوت پزشک بر اساس معاینه شما را نمی گیرد.

چه کسی باید درمان شود؟

راهنمای آکادمی چشم پزشکی آمریکا برای افراد مشکوک به گلوکوم، درمان را برای کسانی توصیه می کند که خطر تبدیل به گلوکوم در آن ها بالاست؛ برای بقیه، پیگیری منظم بدون درمان هم انتخابی قابل قبول است. پیگیری بیست ساله کارآزمایی بزرگ درمان فشار چشم بالا که در سال ۲۰۲۴ منتشر شد نشان داد افرادی که گلوکوم در آن ها فقط در تصویر عصب دیده شده بود و هنوز افت میدان بینایی نداشتند، کیفیت زندگی بینایی پایین تری گزارش نکردند. نویسندگان نتیجه گرفتند این یافته به پزشک و بیمار فرصت می دهد درباره شروع درمان و فاصله معاینه ها بدون شتاب تصمیم بگیرند.

اگر درمان لازم باشد، همان روش های درمان گلوکوم به کار می روند: قطره های کاهنده فشار یا لیزر SLT. جزئیات آن ها در مطلب درمان گلوکوم آمده است.

چه چیزهایی فشار چشم را بالا می برند؟

• داروهای کورتونی: قطره، پماد، اسپری یا قرص کورتون در برخی افراد فشار چشم را بالا می برد. مطالعه بزرگی در سال ۲۰۲۵ روی بیماران یووئیت، که اغلب کورتون مصرف می کنند، افزایش فشار در پاسخ به کورتون را در بخشی از بیماران گزارش کرد. اگر کورتون مصرف می کنید، به چشم پزشک بگویید.
• کار طولانی با صفحه نمایش: متاآنالیز سال ۲۰۲۵ نشان داد استفاده از صفحه نمایش می تواند فشار چشم را موقتا بالا ببرد، به ویژه در افراد مبتلا به گلوکوم. این اثر موقت است و دلیلی برای ترس نیست، اما وقفه های منظم کمک می کند.
• برخی بیماری ها: مروری در سال ۲۰۲۴ آپنه انسدادی خواب را از جمله بیماری هایی دانست که با گلوکوم زاویه باز ارتباط دارند. اگر خروپف شدید و خواب آلودگی روزانه دارید، آن را بررسی کنید.

اگر پدر یا مادرم آب سیاه داشته باشد چه؟

سابقه گلوکوم در خانواده درجه یک، یعنی پدر، مادر، خواهر یا برادر، خطر گلوکوم را بیشتر می کند و راهنمای آکادمی چشم پزشکی آمریکا آن را در ارزیابی خطر فرد مشکوک به گلوکوم در نظر می گیرد. اگر چنین سابقه ای دارید، معاینه چشم با اندازه گیری فشار و بررسی عصب بینایی را زودتر و منظم تر انجام دهید، حتی اگر دیدتان خوب است و هیچ علامتی ندارید. همین را به خواهر و برادرتان هم بگویید.

پیگیری چه شکلی دارد؟

فردی که فشار بالا دارد و درمان نمی شود، به طور منظم معاینه می شود: اندازه گیری فشار، OCT عصب بینایی و آزمون میدان بینایی. فاصله معاینه ها را پزشک بر اساس میزان خطر تعیین می کند. هدف این پیگیری این است که اگر آسیبی شروع شد، در همان ابتدا دیده و درمان شود.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• فشار چشم بالا و نزدیک بینی جزو عوامل خطر گلوکوم با شواهد قوی تر هستند (مرور چتری ۲۰۲۵).
• مدل های محاسبه خطر را نمی توان بی احتیاط در هر جمعیتی به کار برد (۲۰۲۴).
• صفحه نمایش فشار چشم را موقتا بالا می برد (متاآنالیز ۲۰۲۵).

مقاله های علمی تازه درباره گلوکوم در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

درمانگاه گلوکوم پیگیری فشار چشم را انجام می دهد. ضخامت قرنیه با پاکیمتری اندازه گیری می شود، لایه عصبی با OCT تصویربرداری می شود و آزمون میدان بینایی با دستگاه های پریمتری در بخش پاراکلینیک انجام می شود. جزئیات در صفحه گلوکوم و لیزرهای تخصصی و آزمون ها در صفحه پاراکلینیک و تصویربرداری آمده است.

هزینه و بیمه

تعرفه ویزیت و آزمون ها در صفحه تعرفه ها و بیمه های طرف قرارداد در صفحه بیمه ها آمده است.

قدم بعدی

اگر در معاینه گفته اند فشار چشمتان بالاست، یا در خانواده سابقه گلوکوم دارید، از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه گلوکوم را بگیرید. انواع گلوکوم در مطلب آب سیاه: انواع، تشخیص و درمان آمده است.