ناخنک چشم: چرا ایجاد می شود و چه زمانی باید جراحی شود

ناخنک یا پتریژیوم، رشد مثلثی شکل بافت ملتحمه از گوشه چشم به سمت قرنیه است. بافتی که باید روی سفیدی چشم بماند، روی پنجره شفاف جلوی چشم پیش می رود. در مراحل اولیه بیشتر یک مسئله ظاهری و التهابی است؛ وقتی پیش تر برود، دید را تحت تاثیر قرار می دهد.

چرا ایجاد می شود؟

عامل اصلی شناخته شده، تابش طولانی مدت اشعه فرابنفش خورشید است. باد، گرد و غبار، هوای خشک و تحریک مزمن سطح چشم هم نقش دارند. به همین دلیل در مناطق آفتابی و در مشاغلی که بیشتر ساعت ها در فضای باز می گذرد شایع تر است. خشکی چشم درمان نشده، تحریک مزمن را بیشتر می کند.

علائم آن چیست؟

• بافت گوشتی و قرمز در گوشه داخلی یا خارجی چشم که رشد می کند
• قرمزی و التهاب دوره ای، به ویژه پس از آفتاب یا باد
• احساس جسم خارجی، سوزش و خشکی
• تاری دید و افزایش آستیگماتیسم وقتی به مرکز قرنیه نزدیک می شود
• در موارد پیشرفته، محدود شدن حرکت چشم یا دوبینی

ناخنک با ناخنک کاذب چه فرقی دارد؟

ناخنک کاذب معمولا پس از زخم، سوختگی شیمیایی یا التهاب شدید ایجاد می شود و الگوی رشد و درمان متفاوتی دارد. تشخیص این تفاوت با معاینه انجام می شود و روی تصمیم جراحی اثر می گذارد.

چه زمانی جراحی لازم است؟

• وقتی ناخنک به سمت مرکز قرنیه پیش می رود و دید را تهدید می کند
• وقتی آستیگماتیسم ایجاد کرده و دید را تار کرده است
• وقتی التهاب و قرمزی مکرر با درمان دارویی کنترل نمی شود
• وقتی حرکت چشم محدود شده است
• گاهی به دلیل ظاهر، پس از گفت و گو درباره احتمال عود

ناخنک کوچک و بدون علامت جراحی نمی شود؛ برای آن محافظت در برابر آفتاب، اشک مصنوعی و پیگیری کافی است.

جراحی چگونه انجام می شود؟

بافت اضافه برداشته می شود و برای کاهش احتمال بازگشت، محل آن با پیوند ملتحمه از خود بیمار پوشانده می شود. جراحی سرپایی است و با بی حسی موضعی انجام می گیرد. برداشتن ساده بافت بدون پیوند، احتمال عود بیشتری دارد و امروز کمتر انتخاب می شود.

احتمال عود چقدر است؟

ناخنک می تواند بازگردد و این احتمال در افراد جوان تر، در ناخنک های بزرگ تر و وقتی مواجهه با آفتاب ادامه داشته باشد بیشتر است. استفاده از پیوند ملتحمه این احتمال را کم می کند. بخشی از پیشگیری بر عهده خود بیمار است: عینک آفتابی با فیلتر ماوراء بنفش، کلاه لبه دار و کنترل خشکی چشم.

دوره نقاهت چگونه است؟

قرمزی و احساس جسم خارجی در روزهای نخست طبیعی است و معمولا طی چند هفته کم می شود. قطره های تجویز شده باید منظم مصرف شوند و چشم نباید مالیده شود. شنا و محیط های پر گرد و غبار برای مدتی کنار گذاشته می شوند و مواجهه با آفتاب باید با عینک محافظ انجام شود.

چه زمانی باید فورا مراجعه کرد؟

• درد شدید یا فزاینده پس از جراحی
• افت دید
• ترشح چرکی و قرمزی شدید
• بازگشت سریع بافت طی هفته های نخست

اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و این موارد نباید تا ویزیت بعدی بمانند.

پژوهش های تازه درباره ناخنک چه می گویند؟

• کاهش عود: متاآنالیز سال ۲۰۲۵ نشان داد قطره سیکلوسپورین پس از جراحی، عود ناخنک را در روش هایی که بدون پیوند ملتحمه انجام می شوند کم کرد، اما پس از روش های با پیوند ملتحمه که عود کمتری دارند، فایده اضافه ای نشان نداد.
• چسب بافتی از خون خود بیمار: کارآزمایی تصادفی سال ۲۰۲۵ نشان داد چسب فیبرینی که از خون خود بیمار تهیه می شود، در ثابت کردن پیوند ملتحمه به اندازه چسب تجاری مؤثر و ایمن بود.
• بررسی آسیب شناسی: مطالعه ای در سال ۲۰۲۶ نشان داد ضایعات بدخیم رنگدانه ای، هرچند نادر، ممکن است در داخل یا به شکل ناخنک ظاهر شوند و اغلب بی رنگ اند؛ نویسندگان بررسی آسیب شناسی همه ناخنک های برداشته شده را ضروری دانستند.
• ناخنک و عمل آب مروارید: مطالعه ای در سال ۲۰۲۴ نشان داد ناخنک محاسبه قدرت لنز داخل چشمی را به ویژه در ناخنک های بزرگ نادرست می کند و پیشنهاد کرد جراحی آب مروارید دست کم شش ماه پس از جراحی ناخنک انجام شود.
• التهاب و آلرژی: مطالعه ای ملی در سال ۲۰۲۴ نشان داد بیماری های التهابی و آلرژیک چشم، پلک و بدن خطر ناخنک را بیشتر می کنند؛ کنترل آلرژی چشم می تواند کمک کند.

مقاله های علمی تازه درباره بیماری های سطح چشم در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

ارزیابی شامل معاینه، اندازه گیری نمره و در صورت نیاز تصویربرداری قرنیه است تا مشخص شود ناخنک چه مقدار روی دید اثر گذاشته است. خدمات مرتبط در صفحه جراحی ناخنک آمده است.

درمان دارویی چه کاری می کند؟

دارو ناخنک را از بین نمی برد، اما علائم آن را کنترل می کند. اشک مصنوعی خشکی و احساس جسم خارجی را کم می کند و در دوره های التهاب، قطره های ضد التهاب با تجویز پزشک قرمزی را فرو می نشانند. استفاده خودسرانه و طولانی مدت از قطره های حاوی کورتون توصیه نمی شود، چون می تواند فشار چشم را بالا ببرد و زمینه ساز مشکلات دیگری شود.

ناخنک و آستیگماتیسم

وقتی ناخنک روی قرنیه پیش می رود، سطح آن را می کشد و شکل قرنیه را تغییر می دهد؛ نتیجه آن آستیگماتیسمی است که با عینک هم به سختی اصلاح می شود. اندازه گیری این تغییر با توپوگرافی قرنیه انجام می شود و یکی از معیارهای تصمیم برای جراحی است. پس از جراحی، نمره چشم معمولا تغییر می کند و نسخه جدید عینک پس از تثبیت وضعیت نوشته می شود.

اگر ناخنک روی برنامه جراحی دیگری اثر بگذارد

ناخنک بزرگ می تواند اندازه گیری های پیش از جراحی آب مروارید را تحت تاثیر قرار دهد، چون محاسبه قدرت لنز داخل چشمی به انحنای قرنیه وابسته است. در چنین مواردی گاهی ابتدا ناخنک برداشته می شود و پس از تثبیت سطح چشم، اندازه گیری ها تکرار می شوند. این ترتیب، دقت نمره پس از جراحی آب مروارید را بیشتر می کند.

پیشگیری از ناخنک

کار اصلی محافظت از چشم در برابر آفتاب است: عینک آفتابی با فیلتر ماوراء بنفش و کلاه لبه دار، به ویژه در ساعت های میانی روز و در محیط های باز. در کنار آن، کنترل خشکی چشم با اشک مصنوعی و پرهیز از مالیدن چشم، تحریک مزمنی را که زمینه رشد بافت است کم می کند. این توصیه ها برای کسانی که یک بار جراحی شده اند اهمیت بیشتری دارد، چون احتمال عود در آن ها وجود دارد.

بازگشت به کار پس از جراحی

کار اداری معمولا پس از چند روز از سر گرفته می شود. کار در فضای باز، در معرض آفتاب، باد یا گرد و غبار، به زمان بیشتری نیاز دارد و بازگشت به آن باید با عینک محافظ انجام شود. همین مواجهه است که احتمال عود را بالا می برد، بنابراین محافظت پس از بهبودی هم ادامه دارد.

قدم بعدی

ارزیابی و درمان این موضوع در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج انجام می شود. مطالب پیوند قرنیه و قوز قرنیه را هم ببینید. خدمات مرتبط در صفحه جراحی ناخنک است. برای نوبت از برنامه پزشکان و نوبت دهی استفاده کنید و برای پوشش هزینه به بیمه های طرف قرارداد و تعرفه ها سر بزنید.