عکس قرنیه چشم: پنتاکم و توپوگرافی چیست و چه زمانی لازم است

عکس قرنیه، که با دستگاه هایی مانند پنتاکم یا توپوگرافی گرفته می شود، نقشه ای از شکل، انحنا و ضخامت قرنیه می سازد. بدون درد و بدون تماس با چشم است و چند دقیقه طول می کشد. این تصویربرداری پیش از هر جراحی لیزری حذف عینک لازم است، چون قوز قرنیه پنهان را پیدا می کند، و برای تشخیص و پیگیری قوز قرنیه، انتخاب لنز و برخی جراحی های قرنیه هم به کار می رود.

قرنیه چیست و چرا شکل آن مهم است؟

قرنیه لایه شفاف جلوی چشم است و بخش بزرگی از قدرت تمرکز نور را بر عهده دارد. اگر سطح آن یکنواخت و منظم نباشد، تصویر کج یا تار می شود. تغییرات خفیف شکل قرنیه ممکن است در معاینه معمول دیده نشود اما در نقشه قرنیه آشکار شود. همین تغییرات خفیف است که پیش از جراحی لیزری اهمیت زیادی دارد.

پنتاکم و توپوگرافی چه فرقی دارند؟

• توپوگرافی انحنای سطح جلوی قرنیه را اندازه می گیرد؛ مانند نقشه ارتفاع یک سطح.
• پنتاکم (توموگرافی شایم پفلاگ) علاوه بر سطح جلو، سطح پشت قرنیه و ضخامت آن را در تمام نقاط اندازه می گیرد. تغییرات اولیه قوز قرنیه گاهی ابتدا در سطح پشتی قرنیه دیده می شود.
• پاکیمتری ضخامت قرنیه را اندازه می گیرد.
• کورویس با یک دمش هوا، انعطاف و استحکام قرنیه را می سنجد.

اینکه کدام لازم است را پزشک بر اساس هدف تعیین می کند. نام هر کدام در فهرست تعرفه های بیمارستان آمده است.

چرا پیش از لیزیک عکس قرنیه لازم است؟

جراحی لیزری قرنیه را نازک تر می کند. اگر قرنیه از پیش ضعیف یا مستعد قوز باشد، ممکن است پس از عمل به تدریج برآمده شود؛ عارضه ای نادر به نام اکتازی. مرور سال ۲۰۲۰ درباره عوامل خطر اکتازی، ناهنجاری های نقشه قرنیه و قرنیه نازک را از عوامل اصلی خطر دانست و نشان داد ارزیابی خطر پیش از عمل احتمال این عارضه را کم کرده است. مرور نظام مند سال ۲۰۲۱ هم قوز قرنیه پنهان پیش از عمل را از عوامل مهم اکتازی دانست. به همین دلیل نقشه قرنیه تعیین می کند آیا جراحی لیزری مناسب است و اگر هست، کدام روش. درباره شرایط عمل در مطلب شرایط عمل لیزیک و درباره عوارض در مطلب عوارض لیزیک بخوانید.

عکس قرنیه در تشخیص قوز قرنیه چه نقشی دارد؟

قوز قرنیه یعنی قرنیه به تدریج نازک و مخروطی شود. در مراحل اول ممکن است فقط با تغییر نمره عینک یا آستیگمات خود را نشان دهد. اجماع جهانی درباره قوز قرنیه، در ویرایش اول سال ۲۰۱۵ و ویرایش دوم سال ۲۰۲۶، برای تعریف، تشخیص و پیگیری قوز قرنیه توصیه های مشترکی ارائه کرد که تصویربرداری قرنیه در مرکز آن است. تکرار عکس قرنیه در فاصله های مشخص نشان می دهد قوز پیشرفت می کند یا نه، و این همان چیزی است که درباره کراس لینکینگ تصمیم را می گیرد. بیشتر در مطلب قوز قرنیه و کراس لینکینگ بخوانید.

کورویس و سنجش استحکام قرنیه

شکل قرنیه همه چیز را نمی گوید؛ استحکام آن هم مهم است. کورویس پاسخ قرنیه به یک دمش هوای کوتاه را ثبت می کند. مطالعه ای در سال ۲۰۲۶ در مجله بریتانیایی چشم پزشکی نشان داد شاخص های این دستگاه در تشخیص قوز قرنیه و چند بیماری دیگر قرنیه کمک کننده اند و با شدت قوز ارتباط دارند. این آزمایش معمولا در کنار پنتاکم و برای تصمیم های مرزی پیش از جراحی استفاده می شود.

عکس قرنیه بعد از جراحی لیزری هم لازم است؟

گاهی بله. قرنیه پس از جراحی خود را بازسازی می کند. متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد لایه سطحی قرنیه پس از فمتو لیزیک و فمتو اسمایل زود و پس از ترانس PRK دیرتر ضخیم می شود و الگوی این تغییر به روش جراحی و میزان نمره بستگی دارد. اگر نمره پس از عمل تغییر کند یا اصلاح تکمیلی مطرح باشد، نقشه قرنیه دوباره گرفته می شود تا علت روشن شود.

عکس قرنیه در چه شرایط دیگری گرفته می شود؟

• پیش از عمل آب مروارید، برای بررسی آستیگمات و انتخاب لنز داخل چشمی مناسب
• پیش از تجویز برخی لنزهای تماسی، به ویژه در قوز قرنیه
• پیش و پس از پیوند قرنیه
• وقتی ناخنک بزرگ شکل قرنیه را تغییر داده است

عکس قرنیه چگونه انجام می شود؟

1. روبروی دستگاه می نشینید و چانه و پیشانی را روی تکیه گاه می گذارید.
2. به یک نقطه نورانی نگاه می کنید و چند ثانیه چشم را باز نگه می دارید.
3. دستگاه بدون تماس با چشم تصویر می گیرد. در پنتاکم یک دوربین چرخان دور چشم می گردد.

معمولا قطره گشادکننده لازم نیست و پس از آن می توانید رانندگی کنید.

پیش از عکس قرنیه چه کاری باید کرد؟

اگر لنز تماسی استفاده می کنید، این را هنگام گرفتن نوبت بگویید. لنز، به ویژه لنز سخت، شکل قرنیه را موقتا تغییر می دهد و ممکن است نتیجه را خراب کند؛ مدتی که باید لنز را کنار بگذارید را پزشک بر اساس نوع لنز تعیین می کند. چشم خشک هم کیفیت تصویر را پایین می آورد؛ اگر خشکی دارید، به پزشک بگویید.

آیا عکس قرنیه عارضه دارد؟

خیر. این تصویربرداری ها با نور انجام می شوند، با چشم تماس ندارند و اشعه ایکس یا تزریق در آن ها نیست. تنها در کورویس یک دمش هوای کوتاه احساس می کنید که بی خطر است.

جواب عکس قرنیه را چگونه بخوانیم؟

برگه پنتاکم یا توپوگرافی چند نقشه رنگی دارد. رنگ های گرم مانند قرمز و نارنجی معمولا نشانه انحنای بیشتر یا قرنیه نازک تر در آن نقطه است و رنگ های سرد مانند آبی نشانه انحنای کمتر. اما رنگ به تنهایی تشخیص نمی دهد: مقیاس رنگ ها در دستگاه ها متفاوت است، چشم خشک یا لنز تماسی تصویر را تغییر می دهد و الگوهای خاصی از نقشه معنا دارند، نه یک نقطه قرمز. عددهای برگه هم با هم و با نقشه چشم دیگر مقایسه می شوند. پس جواب را با پزشک مرور کنید و از روی برگه درباره قوز قرنیه یا مناسب بودن لیزیک نتیجه نگیرید.

چرا گاهی عکس قرنیه تکرار می شود؟

اگر کیفیت تصویر پایین باشد، مثلا به دلیل پلک زدن، خشکی چشم یا استفاده اخیر از لنز، پزشک ممکن است تکرار آن را بخواهد. در قوز قرنیه هم تکرار در فاصله های منظم لازم است، چون تصمیم درمانی بر پایه تغییر در طول زمان گرفته می شود، نه یک اندازه گیری.

هزینه عکس قرنیه، پنتاکم و توپوگرافی چقدر است؟

مبلغ پنتاکم، توپوگرافی، پاکیمتری و کورویس، هر کدام برای یک یا دو چشم، در بخش هزینه عکس و تصویربرداری چشم در صفحه تعرفه ها آمده است. سهم بیمه به نوع بیمه شما بستگی دارد؛ فهرست بیمه های طرف قرارداد را ببینید.

منابع علمی بیشتر

مقاله های علمی تازه درباره قوز قرنیه و تصویربرداری قرنیه در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

قدم بعدی

عکس قرنیه و دیگر تصویربرداری های چشم در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج انجام می شود؛ خدمات آن در صفحه تصویربرداری و پاراکلینیک آمده است. اگر برای حذف عینک می آیید، مسیر کامل در خدمات حذف عینک آمده است. برای ویزیت از برنامه پزشکان و نوبت دهی استفاده کنید.