رتینوپاتی دیابتی آسیب عروق ریز شبکیه در اثر قند خون بالای طولانی مدت است. مهم ترین ویژگی آن این است که در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد: دید شما خوب است در حالی که تغییرات در ته چشم شروع شده اند. به همین دلیل معاینه دوره ای ته چشم در دیابت، یک توصیه احتیاطی نیست؛ تنها راه پیدا کردن بیماری در مرحله ای است که درمان ساده تر و موثرتر است.
دیابت با شبکیه چه می کند؟
قند خون بالا دیواره مویرگ های شبکیه را ضعیف می کند. نتیجه آن نشت مایع و خون، بسته شدن بعضی مویرگ ها و در نهایت کمبود اکسیژن در بخشی از شبکیه است. شبکیه در پاسخ به این کمبود، عروق تازه و شکننده می سازد؛ این عروق جدید همان چیزی هستند که خونریزی داخل چشم و کشش روی شبکیه را ایجاد می کنند.
مراحل بیماری
در مرحله غیرتکثیری، تغییرات محدود به خود عروق و نشت آن هاست: ریزآنوریسم ها، خونریزی های نقطه ای و تجمع مایع. در مرحله تکثیری، عروق جدید ساخته می شوند و خطر خونریزی زجاجیه و جداشدگی کششی شبکیه بالا می رود.
جدا از این دو مرحله، عارضه ای وجود دارد که در هر مرحله ممکن است رخ دهد: ادم ماکولا، یعنی تجمع مایع در مرکز شبکیه. این شایع ترین علت افت دید در دیابت است و می تواند حتی در مراحل اولیه دید مرکزی را تار کند.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
- افرادی که سال های بیشتری از ابتلای آن ها به دیابت گذشته است
- قند خون کنترل نشده و نوسان زیاد آن
- فشار خون بالا و چربی خون بالا
- بیماری کلیوی دیابتی
- بارداری در فرد دیابتی، که می تواند سیر بیماری را تندتر کند
- مصرف سیگار
هر چند وقت باید معاینه شد؟
فاصله معاینه ها را پزشک بر اساس نوع دیابت، مدت ابتلا، کنترل قند و یافته های معاینه قبلی تعیین می کند. آنچه تقریبا همیشه صدق می کند این است که معاینه ته چشم پس از تشخیص دیابت باید انجام شود و سپس به صورت دوره ای تکرار گردد، حتی وقتی دید کاملا خوب است. در بارداری، برنامه معاینه فشرده تر می شود.
معاینه شامل چه چیزی است؟
معاینه ته چشم با مردمک گشاد شده، و در صورت نیاز تصویربرداری: OCT برای اندازه گیری ادم ماکولا و آنژیوگرافی برای دیدن نشت و نواحی بدون خون رسانی. این تصاویر تصمیم درمانی را می سازند و در پیگیری ها با هم مقایسه می شوند.
درمان چه گزینه هایی دارد؟
پایه همه چیز کنترل قند خون، فشار خون و چربی است؛ بدون آن، هر درمان چشمی موقتی خواهد بود. در کنار آن، سه درمان اصلی وجود دارد: تزریق داخل چشمی دارو برای کاهش نشت و ادم ماکولا، لیزر شبکیه برای نواحی بدون خون رسانی یا نشت موضعی، و جراحی ویترکتومی برای خونریزی زجاجیه ای که جذب نمی شود یا جداشدگی کششی شبکیه.
تزریق ها معمولا در چند نوبت و با فاصله انجام می شوند و هدف آن ها بیشتر حفظ دید موجود است تا بازگرداندن دید از دست رفته. همین نکته، دلیل دیگری برای تشخیص زودهنگام است.
چه زمانی باید فورا مراجعه کرد؟
- افت ناگهانی دید در یک یا هر دو چشم
- دیدن ناگهانی لکه های شناور فراوان یا سایه قرمز، که می تواند نشانه خونریزی داخل چشم باشد
- پرده ای که از کناره میدان دید پیش می آید
- درد چشم همراه با قرمزی و افت دید
اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و در این موارد باید همان روز معاینه شوید.
آیا دید از دست رفته برمی گردد؟
بستگی به علت دارد. ادم ماکولا اغلب به درمان پاسخ می دهد و بخشی از دید بازمی گردد. آسیبی که به سلول های شبکیه وارد شده باشد برگشت پذیر نیست. این تفاوت، چرایی تاکید بر معاینه منظم را توضیح می دهد: بیماری وقتی بی صداست قابل کنترل تر است.
در نور البرز چه مسیری طی می شود؟
معاینه ته چشم و در صورت نیاز تصویربرداری شبکیه در واحد پاراکلینیک انجام می شود و برنامه درمان و پیگیری بر اساس یافته ها تعیین می گردد. خدمات مرتبط در بخش شبکیه و زجاجیه آمده است.
ارتباط قند خون با تغییر دید روزمره
نوسان شدید قند خون می تواند محتوای آبی عدسی را تغییر دهد و باعث تاری موقت دید شود؛ همین باعث می شود بعضی بیماران پس از شروع درمان دیابت چند هفته دید ناپایداری داشته باشند. این حالت با رتینوپاتی متفاوت است و معمولا با تثبیت قند برطرف می شود. به همین دلیل توصیه می شود نسخه عینک جدید در دوره نوسان شدید قند نوشته نشود.
دیابت و بقیه چشم
شبکیه تنها بخشی نیست که دیابت بر آن اثر می گذارد. آب مروارید در افراد دیابتی زودتر ایجاد می شود، خشکی چشم شایع تر است، و خطر گلوکوم و برخی عفونت ها بیشتر می شود. معاینه دوره ای همه این ها را با هم بررسی می کند و به همین دلیل معاینه چشم در دیابت به بررسی ته چشم محدود نمی ماند.
بارداری و دیابت
بارداری می تواند سیر رتینوپاتی دیابتی را تندتر کند، به ویژه اگر پیش از بارداری کنترل قند مناسب نبوده باشد. توصیه می شود معاینه چشم پیش از بارداری یا در اوایل آن انجام شود و در طول بارداری با فاصله های کوتاه تر تکرار گردد. این موضوع درباره دیابت بارداری که پس از زایمان برطرف می شود متفاوت است و پزشک بر اساس شرایط تصمیم می گیرد.
قدم بعدی
اگر دیابت دارید و بیش از یک سال است ته چشم شما معاینه نشده، همین حالا نوبت بگیرید: برنامه پزشکان و نوبت دهی. اگر علائم هشدار بالا را دارید، به اورژانس چشم مراجعه کنید.