انسداد ورید شبکیه (سکته چشمی): علت، درمان و آنچه برای بقیه بدن معنا دارد

انسداد ورید شبکیه یعنی بسته شدن یکی از سیاهرگ هایی که خون را از شبکیه خارج می کنند. نتیجه آن تاری ناگهانی و بی درد دید در یک چشم است، معمولا به دلیل ورم مرکز شبکیه. تزریق داروهای ضد VEGF درمان اصلی این ورم است و هر چه زودتر شروع شود، دید بیشتری برمی گردد. این بیماری نشانه ای از خطر قلبی عروقی هم هست و بررسی عمومی بدن را لازم می کند.

انسداد ورید شبکیه چگونه رخ می دهد؟

در شبکیه، سرخرگ ها و سیاهرگ ها در چند نقطه از روی هم عبور می کنند و در یک غلاف مشترک قرار دارند. اگر سرخرگ سفت و ضخیم شود، مثلا در فشار خون بالا، سیاهرگ زیر آن را فشرده می کند و ممکن است لخته ای در آن شکل بگیرد. خون پشت این انسداد جمع می شود، از رگ ها نشت می کند و شبکیه متورم می شود.

دو نوع اصلی دارد: انسداد شاخه ای، که فقط بخشی از شبکیه را درگیر می کند و شایع تر است، و انسداد ورید مرکزی، که کل شبکیه را درگیر می کند و معمولا شدیدتر است.

چه علائمی دارد؟

• تاری یا تیرگی ناگهانی و بی درد دید در یک چشم
• لکه یا سایه در بخشی از میدان دید، در انسداد شاخه ای
• کج دیده شدن خطوط به دلیل ورم ماکولا
• گاهی بدون علامت، وقتی بخش محیطی شبکیه درگیر است

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

هر افت ناگهانی دید در یک چشم باید همان روز بررسی شود. انسداد سرخرگ شبکیه، که با افت شدید و ناگهانی دید همراه است، فوریت بیشتری دارد و سکته ای واقعی در چشم است؛ متاآنالیز سال ۲۰۲۵ آن را نشانه ای هشداردهنده برای بیماری قلبی دانست. در انسداد ورید هم، مراجعه زود نتیجه را بهتر می کند. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

چه کسانی در معرض خطرند؟

• افراد بالای پنجاه سال
• فشار خون بالا، که عامل خطر اصلی است
• دیابت و چربی خون بالا
• گلوکوم و فشار چشم بالا
• سیگار
• برخی بیماری های خونی که غلظت خون را بالا می برند

مرور نظام مند سال ۲۰۲۶ نشان داد مصرف استاتین ها، داروهای کاهنده چربی خون، با شواهد متوسط با خطر کمتر انسداد ورید شبکیه همراه است؛ نشانه های فایده برای برخی داروهای دیابت هنوز باید تایید شوند.

تشخیص چگونه انجام می شود؟

معاینه ته چشم با مردمک گشاد، خونریزی ها و رگ های متورم را نشان می دهد. تصویربرداری OCT ورم ماکولا را اندازه می گیرد و مبنای تصمیم و پیگیری درمان است. آنژیوگرافی با فلورسین نشان می دهد چه بخشی از شبکیه خون رسانی ندارد؛ این نواحی خطر رشد عروق غیرطبیعی را بالا می برند. راهنمای انسداد ورید شبکیه آکادمی چشم پزشکی آمریکا همین بررسی ها و ارزیابی بیماری های زمینه ای را توصیه می کند.

درمان انسداد ورید شبکیه چیست؟

تزریق داروهای ضد VEGF: متاآنالیز شبکه ای کارآزمایی های تصادفی در سال ۲۰۲۵ نشان داد این داروها پایه مؤثر و ایمن درمان ورم ماکولا در انسداد ورید شبکیه اند و همه داروهای بررسی شده فایده قابل توجهی داشتند؛ افزایش فشار چشم پس از تزریق باید پایش شود. نتایج هفتاد و دو هفته ای دو کارآزمایی در سال ۲۰۲۵ نشان داد یکی از داروهای تازه با تنظیم فاصله بر اساس پاسخ چشم، اثر پایدار با تزریق های کمتر داشت.

زمان شروع مهم است: تحلیل کارآزمایی های فاز ۳ در سال ۲۰۲۶ نشان داد هر چه فاصله میان تشخیص و شروع تزریق بیشتر بود، بهبود دید کمتر بود.

کورتون داخل چشمی: متاآنالیز سال ۲۰۲۶ نشان داد افزودن کورتون به درمان ضد VEGF بهبود کمی در دید و تعداد تزریق کمتر داد، به ویژه در انسداد ورید مرکزی، اما خطر افزایش فشار چشم و نیاز به جراحی آب مروارید را بیشتر کرد.

لیزر شبکیه: در نواحی بدون خون رسانی که عروق غیرطبیعی ساخته اند، برای پیشگیری از خونریزی داخل چشم و گلوکوم نئوواسکولار به کار می رود.

آیا دید برمی گردد؟

بستگی به نوع انسداد، میزان ورم و اینکه چه مقدار از شبکیه خون رسانی خود را از دست داده دارد. در بسیاری از بیماران با انسداد شاخه ای، با درمان ورم بخش قابل توجهی از دید برمی گردد. در انسداد ورید مرکزی و به ویژه وقتی بخش بزرگی از شبکیه بدون خون رسانی مانده، بهبود محدودتر است. همان تحلیل کارآزمایی های سال ۲۰۲۶ نشان داد بیمارانی که با دید ضعیف تر شروع کردند، بهبود بیشتری داشتند اما دید نهایی آن ها پایین تر ماند؛ یعنی درمان کمک می کند، اما جبران کامل همیشه ممکن نیست.

درمان چقدر طول می کشد و پیگیری چگونه است؟

تزریق ها معمولا در چند ماه اول ماهانه انجام می شوند و سپس بر اساس تصویر OCT فاصله آن ها بیشتر می شود. بسیاری از بیماران یک تا دو سال درمان و پیگیری لازم دارند و ورم ممکن است پس از فاصله گرفتن تزریق ها برگردد. در پیگیری ها، علاوه بر ورم، دنبال رشد عروق غیرطبیعی در شبکیه یا عنبیه هم می گردند. اگر در ماه های پس از انسداد ورید مرکزی درد چشم، قرمزی و تاری بیشتر ایجاد شد، ممکن است گلوکوم ناشی از عروق تازه باشد و همان روز باید مراجعه کرد.

چشم دیگر هم در معرض است، چون عوامل خطر در هر دو چشم وجود دارند. کنترل فشار خون، قند و چربی خون و معاینه دوره ای چشم سالم، کار اصلی است که می توان برای آن کرد.

انسداد ورید شبکیه برای بقیه بدن چه معنایی دارد؟

این بخش اغلب نادیده گرفته می شود. مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ نشان داد انسداد ورید مرکزی و شاخه ای شبکیه با خطر بیشتر مرگ، سکته قلبی، سکته مغزی و بیماری شریان کاروتید همراه است و بر اهمیت بررسی عمومی پس از آن تاکید کرد. یک مطالعه جمعیتی بزرگ اروپایی در همان سال هم ارتباط انسداد ورید شبکیه با افزایش مرگ را گزارش کرد. پس پس از تشخیص، فشار خون، قند، چربی خون و وضعیت قلب را با پزشک عمومی یا متخصص داخلی بررسی کنید.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• داروهای ضد VEGF پایه مؤثر درمان ورم ماکولا در انسداد ورید شبکیه اند (متاآنالیز شبکه ای ۲۰۲۵).
• تاخیر در شروع درمان، بهبود دید را کمتر می کند (۲۰۲۶).
• انسداد ورید شبکیه با خطر بیشتر حوادث قلبی و مغزی همراه است؛ بررسی عمومی لازم است (۲۰۲۵).

مقاله های علمی تازه درباره بیماری های شبکیه در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

درمانگاه شبکیه و زجاجیه انسداد عروق شبکیه را ارزیابی و درمان می کند: معاینه ته چشم، تصویربرداری OCT و آنژیوگرافی با فلورسین، تزریق داخل چشمی داروهای ضد VEGF و لیزر شبکیه. جزئیات در صفحه شبکیه، ویترکتومی و تزریق داخل چشمی آمده است. تجربه تزریق و خطرهای آن در مطلب دژنراسیون ماکولا و تزریق داخل چشمی توضیح داده شده است.

قدم بعدی

اگر دید یک چشمتان ناگهان تار شده، همان روز مراجعه کنید. برای پیگیری درمان از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه شبکیه را بگیرید. اگر دیابت دارید، مطلب دیابت و چشم را هم بخوانید.