دژنراسیون ماکولا و تزریق داخل چشمی: چه انتظاری باید داشت

دژنراسیون وابسته به سن ماکولا بیماری مرکز شبکیه است که در سنین بالا دید مرکزی را کم می کند؛ همان دیدی که برای خواندن، رانندگی و تشخیص چهره لازم است. نوع مرطوب آن با تزریق منظم داروهای ضد VEGF در داخل چشم کنترل می شود و نوع خشک آن پیگیری منظم می خواهد. تشخیص زودهنگام، کمک اصلی به حفظ دید است.

ماکولا چیست و در این بیماری چه اتفاقی می افتد؟

ماکولا بخش کوچکی در مرکز شبکیه است که جزئیات تصویر را می بیند. در دژنراسیون ماکولا، لایه های زیر شبکیه با افزایش سن آسیب می بینند. رسوب هایی به نام دروزن زیر شبکیه جمع می شوند و به تدریج کار سلول های گیرنده نور مختل می شود.

این بیماری دید محیطی را نمی گیرد. فرد مبتلا معمولا می تواند در اتاق راه برود، اما خواندن متن یا دیدن صورت کسی که روبه رویش ایستاده برایش دشوار می شود.

نوع خشک و نوع مرطوب چه تفاوتی دارند؟

نوع خشک شایع است و آهسته پیش می رود. در مراحل پیشرفته آن، ناحیه هایی از شبکیه از بین می روند؛ به این مرحله آتروفی جغرافیایی می گویند.

نوع مرطوب کمتر دیده می شود اما سریع تر دید را کم می کند. در این نوع، عروق غیرطبیعی زیر ماکولا رشد می کنند و مایع یا خون از آن ها نشت می کند. نوع خشک می تواند در هر زمان به نوع مرطوب تبدیل شود؛ به همین دلیل تغییر ناگهانی دید در فرد مبتلا به نوع خشک جدی است.

چه علائمی باید جدی گرفته شود؟

• کج یا موج دار دیدن خطوط صاف، مانند لبه در یا کاشی
• لکه تیره یا خالی در مرکز دید
• نیاز به نور بیشتر برای خواندن
• کم رنگ دیده شدن رنگ ها
• دشواری در تشخیص چهره ها

این علائم معمولا در یک چشم شروع می شوند و چشم دیگر آن ها را پنهان می کند. بستن هر چشم به نوبت و نگاه کردن به یک خط صاف، راهی ساده برای متوجه شدن آن هاست.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

• کج دیدن ناگهانی خطوط در یک چشم
• لکه تیره تازه در مرکز دید
• افت سریع دید مرکزی در طول چند روز
• هر تغییر تازه دید در کسی که تشخیص نوع خشک دارد

در نوع مرطوب، هر هفته تاخیر می تواند بخشی از دید را از دست بدهد. این علائم را تا نوبت بعدی نگه ندارید؛ اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است. فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

تشخیص چگونه انجام می شود؟

معاینه ته چشم با قطره گشادکننده مردمک، نقطه شروع است. تصویربرداری OCT لایه های شبکیه را با جزئیات نشان می دهد و مایع زیر شبکیه را آشکار می کند. همه راهنماهای بالینی بررسی شده در یک مرور نظام مند سال ۲۰۲۵، OCT را برای تشخیص اولیه نوع مرطوب توصیه کرده اند و بیشتر آن ها از همین تصویر برای تنظیم فاصله تزریق ها استفاده می کنند. در برخی بیماران آنژیوگرافی با فلورسین هم لازم می شود.

تزریق داخل چشمی چگونه انجام می شود؟

داروهای ضد VEGF جلوی رشد و نشت عروق غیرطبیعی را می گیرند. دارو با سوزنی بسیار ظریف از سفیدی چشم به داخل ژل زجاجیه تزریق می شود. پیش از تزریق، چشم با قطره بی حس و با محلول ضدعفونی تمیز می شود. خود تزریق چند ثانیه طول می کشد و بیشتر بیماران آن را به صورت فشار حس می کنند، نه درد.

درمان معمولا با چند تزریق ماهانه شروع می شود. پس از آن، فاصله تزریق ها بر اساس پاسخ چشم تنظیم می شود؛ اگر شبکیه خشک بماند فاصله بیشتر می شود و اگر مایع برگردد کوتاه تر. یک متاآنالیز شبکه ای از کارآزمایی های تصادفی در سال ۲۰۲۴ نشان داد همه رژیم های ضد VEGF در دو سال از عدم درمان مؤثرتر بودند و رژیم هایی که فاصله را بر اساس پاسخ چشم تنظیم می کنند نتایج پایداری داشتند.

تزریق چه خطرهایی دارد؟

قرمزی کوچک روی سفیدی چشم، احساس جسم خارجی و دیدن لکه های شناور در یکی دو روز اول شایع و بی خطر است. خطرهای جدی نادرند، اما وجود دارند:

• عفونت داخل چشم (اندوفتالمیت): نادر است و با ضدعفونی درست پیش از تزریق کم می شود. یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ روی میلیون ها تزریق نشان داد قطره آنتی بیوتیک پس از تزریق خطر عفونت را کم نکرد؛ به همین دلیل مصرف روتین آن دیگر توصیه نمی شود.
• جداشدگی شبکیه: یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ آن را پس از تزریق ضد VEGF غیرشایع گزارش کرد، هرچند خطر در طول سال ها و تزریق های متعدد جمع می شود.
• افزایش موقت فشار چشم: معمولا کوتاه مدت است و در همان مراجعه بررسی می شود.

درد رو به افزایش، قرمزی شدید یا افت دید در روزهای پس از تزریق نشانه عفونت می تواند باشد و مراجعه همان روز را لازم می کند.

آیا داروهای مشابه (بیوسیمیلار) همان اثر را دارند؟

بیوسیمیلار نسخه ای از داروی زیستی است که پس از پایان حق انحصار ساخته می شود. متاآنالیز کارآزمایی های تصادفی در سال ۲۰۲۶ نشان داد بیوسیمیلارهای یکی از داروهای رایج ضد VEGF در نوع مرطوب، در یک سال اثر و ایمنی متفاوتی با داروی مرجع نداشتند. نویسندگان یادآوری کرده اند که ماندگاری طولانی تر آن ها در شرایط واقعی هنوز بررسی نشده است. انتخاب دارو با پزشک شماست و به پاسخ چشم و پوشش بیمه بستگی دارد.

برای نوع خشک چه کاری می توان کرد؟

برای مراحل اولیه و میانی نوع خشک، داروی ترمیم کننده وجود ندارد. آنچه اهمیت دارد پیگیری منظم، ترک سیگار و پایش دید در خانه است تا تبدیل به نوع مرطوب زود شناخته شود.

در آتروفی جغرافیایی، داروهای تزریقی تازه ای بررسی شده اند. در یک کارآزمایی تصادفی فاز ۳ منتشر شده در سال ۲۰۲۵، یکی از این داروها رشد ناحیه آتروفی را در دو سال نسبت به گروه شاهد کندتر کرد. این داروها آتروفی را برنمی گردانند و در دسترس بودن آن ها در هر کشور متفاوت است. تحلیل داده های بلندمدت در همان سال نشان داد نزدیکی ناحیه آتروفی به مرکز بینایی و سرعت رشد آن، افت دید را پیش بینی می کند؛ به همین دلیل پیگیری با تصویربرداری معنا دارد.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• ژن درمانی برای نوع مرطوب در یک متاآنالیز سال ۲۰۲۶ کاهش مایع شبکیه را نشان داد، اما بهبود پایدار دید نه؛ نویسندگان نقش آن را کمک به کم شدن تعداد تزریق ها دانسته اند، نه جایگزین آن ها.
• مرور راهنماهای بالینی بین المللی در سال ۲۰۲۵ نشان داد OCT پایه تشخیص و تنظیم درمان است.
• شواهد تازه، قطره آنتی بیوتیک روتین پس از تزریق را بی فایده می داند.

مقاله های علمی تازه درباره این بیماری در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

ارزیابی در درمانگاه شبکیه انجام می شود: معاینه ته چشم با مردمک گشاد، تصویربرداری OCT و در صورت نیاز آنژیوگرافی با فلورسین. تزریق داخل چشمی داروهای ضد VEGF در همین بیمارستان انجام می شود و برنامه پیگیری بر اساس تصویر OCT هر مراجعه تنظیم می گردد. جزئیات خدمات در صفحه شبکیه، ویترکتومی و تزریق داخل چشمی و پزشکان این حوزه در فوق تخصص شبکیه معرفی شده اند.

هزینه و بیمه

هزینه به نوع دارو و تعداد تزریق ها بستگی دارد. تعرفه های سرپایی در صفحه تعرفه ها و فهرست بیمه های طرف قرارداد در صفحه بیمه ها آمده است؛ برای استعلام پوشش داروی تزریقی با پذیرش تماس بگیرید.

قدم بعدی

اگر بالای پنجاه سال دارید و تاکنون معاینه ته چشم نداشته اید، یا یکی از علائم بالا را دارید، از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه شبکیه را بگیرید. مطالب رتینوپاتی دیابتی و مگس پران و جرقه نور هم درباره بیماری های دیگر شبکیه توضیح می دهند.