لکه های شناوری که با حرکت چشم جابه جا می شوند و جرقه های کوتاه نور، دو علامت بسیار شایع اند. در بیشتر موارد ناشی از تغییرات سنی ژل زجاجیه داخل چشم هستند و خطرناک نیستند. اما همین دو علامت، وقتی ناگهانی و پرتعداد شروع شوند، می توانند تنها هشدار پارگی شبکیه باشند؛ و پارگی شبکیه اگر به موقع درمان شود معمولا با یک درمان لیزری سرپایی مهار می گردد، در حالی که جداشدگی کامل شبکیه جراحی می خواهد.
مگس پران چیست و چرا دیده می شود؟
فضای داخل چشم با ژل شفافی به نام زجاجیه پر شده است. با افزایش سن، این ژل آب می شود و رشته های کلاژن آن به هم می چسبند. سایه این رشته ها روی شبکیه می افتد و همان چیزی است که به شکل نقطه، تار مو یا حلقه شناور می بینید. با حرکت چشم جابه جا می شوند و وقتی به آسمان روشن یا صفحه سفید نگاه می کنید واضح ترند.
در نزدیک بینی شدید و پس از جراحی های داخل چشم، این تغییرات زودتر رخ می دهند. مغز به تدریج بسیاری از این سایه ها را نادیده می گیرد و به همین دلیل بیماران اغلب می گویند با گذشت ماه ها کمتر متوجه آن ها می شوند.
جرقه های نور از کجا می آیند؟
شبکیه به نور واکنش می دهد، اما به کشش هم واکنش نشان می دهد. وقتی ژل زجاجیه به شبکیه می کشد، شبکیه این کشش را به صورت جرقه یا برق کوتاه تفسیر می کند؛ معمولا در گوشه میدان دید و بیشتر در تاریکی دیده می شود. همین کشش است که می تواند در نقطه ای شبکیه را پاره کند.
جرقه ها با هاله های رنگی یا خطوط زیگزاگی که چند دقیقه طول می کشند و گاهی با سردرد همراه اند متفاوت اند؛ آن الگو معمولا به میگرن مربوط است و منشا آن مغز است نه چشم.
جداشدگی خلفی زجاجیه چیست؟
مرحله ای طبیعی از پیری چشم است که در آن ژل زجاجیه از سطح شبکیه جدا می شود. در بیشتر افراد بدون آسیب می گذرد و نتیجه آن افزایش ناگهانی مگس پران و گاهی چند روز جرقه است. مشکل اینجاست که علائم آن دقیقا شبیه علائم پارگی شبکیه است و تنها راه تشخیص، معاینه ته چشم با مردمک گشاد شده است. به همین دلیل توصیه می شود شروع ناگهانی این علائم معاینه شود، حتی اگر دید خوب باشد.
چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟
- افزایش ناگهانی تعداد لکه های شناور، به ویژه بارانی از نقطه های ریز
- جرقه های نور تازه و مکرر
- سایه یا پرده ای که از کناره میدان دید پیش می آید
- افت ناگهانی دید یا تاری که سریع بدتر می شود
- این علائم پس از ضربه به سر یا چشم
- این علائم پس از جراحی داخل چشم
اینها را تا نوبت بعدی نگه ندارید. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و معاینه ته چشم در همان مراجعه انجام می شود.
چه زمانی نگرانی کمتری لازم است؟
مگس پرانی که سال هاست وجود دارد، تعداد آن ثابت است و با جرقه یا افت دید همراه نیست، معمولا همان تغییر طبیعی زجاجیه است. با این حال، اگر پیش از این معاینه نشده اید، یک بار بررسی ته چشم ارزش دارد تا مبنای مقایسه ای برای آینده داشته باشید.
معاینه چگونه انجام می شود؟
با قطره گشادکننده مردمک و بررسی کامل شبکیه، به ویژه نواحی محیطی که پارگی ها بیشتر در آن ها رخ می دهند. در صورت نیاز از تصویربرداری مانند OCT هم استفاده می شود. اثر قطره چند ساعت طول می کشد و در این مدت دید نزدیک تار و چشم به نور حساس است، بنابراین بهتر است با همراه بیایید و رانندگی نکنید.
درمان پارگی شبکیه چیست؟
اگر پارگی پیدا شود و شبکیه هنوز جدا نشده باشد، معمولا با لیزر درمان می شود: اطراف پارگی با لیزر جوش داده می شود تا مایع به زیر شبکیه نفوذ نکند. این کار سرپایی است و مدت کوتاهی طول می کشد. اگر شبکیه جدا شده باشد، درمان جراحی است و فوریت دارد، چون هرچه ماکولا زودتر در جای خود بازگردد، نتیجه بینایی بهتر است.
آیا می توان از آن پیشگیری کرد؟
از تغییرات سنی زجاجیه نه، اما می توان خطر را مدیریت کرد: معاینه دوره ای در نزدیک بینی شدید و در افرادی که سابقه پارگی یا جداشدگی شبکیه در خود یا خانواده دارند، محافظت از چشم در ورزش ها و کارهای پرخطر، و مراجعه سریع هنگام شروع علائم هشدار. زمان، مهم ترین متغیر قابل کنترل در این بیماری است.
در نور البرز چه مسیری طی می شود؟
در مراجعه با این علائم، معاینه ته چشم با مردمک گشاد انجام می شود و در صورت نیاز تصویربرداری شبکیه به آن اضافه می گردد. خدمات مرتبط در بخش شبکیه و زجاجیه و صفحه شبکیه و ویترکتومی آمده است.
آیا درمانی برای مگس پران وجود دارد؟
در بیشتر موارد درمانی لازم نیست و با گذشت زمان کمتر آزاردهنده می شود. در موارد نادری که کدورت زجاجیه زیاد و پایدار باشد و کیفیت زندگی را به طور جدی مختل کند، ویترکتومی مطرح می شود؛ این یک جراحی داخل چشم با خطرات خود است و تصمیم درباره آن با سنجش دقیق سود و زیان گرفته می شود. درمان های بی اساس و مکمل هایی که وعده حذف مگس پران می دهند، پشتوانه ای ندارند.
نزدیک بینی شدید و خطر شبکیه
در نزدیک بینی شدید، کره چشم بلندتر است و شبکیه کشیده تر و نازک تر؛ به همین دلیل احتمال پارگی و جداشدگی شبکیه بیشتر است و تغییرات زجاجیه زودتر رخ می دهد. اگر نمره نزدیک بینی شما بالاست، معاینه دوره ای ته چشم با مردمک گشاد ارزش دارد، حتی وقتی هیچ علامتی ندارید.
قدم بعدی
اگر امروز جرقه یا افزایش ناگهانی لکه های شناور دارید، منتظر نوبت نمانید و به اورژانس چشم مراجعه کنید. برای معاینه دوره ای از برنامه پزشکان و نوبت دهی استفاده کنید.