اوزمپیک و چشم: داروهای GLP-1 برای بینایی خطر دارند؟

داروهای گروه GLP-1، مانند سماگلوتاید که با نام تجاری اوزمپیک شناخته می شود و تیرزپاتاید، برای دیابت نوع ۲ و کاهش وزن مصرف می شوند. شواهد تازه افزایش کلی خطر رتینوپاتی دیابتی را با این داروها نشان نمی دهد. درباره نوعی آسیب ناگهانی عصب بینایی، خطر احتمالی کم و هنوز نامطمئن است. تصمیم به شروع یا قطع دارو با پزشک معالج شماست، نه با یک خبر.

این داروها چه هستند و چرا درباره چشم بحث شده؟

داروهای GLP-1 هورمونی را تقلید می کنند که ترشح انسولین را تنظیم و اشتها را کم می کند. آن ها قند خون و وزن را به طور مؤثر پایین می آورند. دو نگرانی درباره چشم مطرح شده است: اول، اینکه افت سریع قند خون ممکن است رتینوپاتی دیابتی را موقتا بدتر کند؛ دوم، گزارش هایی از ارتباط این داروها با نوعی سکته عصب بینایی به نام نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی.

آیا این داروها رتینوپاتی دیابتی را بدتر می کنند؟

شواهد تازه اطمینان بخش است:

• متاآنالیز شبکه ای سال ۲۰۲۶ روی ده ها کارآزمایی تصادفی با بیش از صد هزار شرکت کننده، افزایش کلی خطر رتینوپاتی را با هیچ یک از داروهای این گروه نشان نداد. نویسندگان اثر در زیرگروه های پرخطر را رد نکردند و پایش چشم را توصیه کردند.
• متاآنالیز سال ۲۰۲۵ روی کارآزمایی های سماگلوتاید نشان داد این دارو خطر بیماری های چشم و رتینوپاتی دیابتی را افزایش یا کاهش نداد.
• مطالعه بزرگی در سال ۲۰۲۶ نشان داد مصرف تیرزپاتاید، در مقایسه با اصلاح سبک زندگی به تنهایی، با کاهش بروز و پیشرفت رتینوپاتی و عوارض آن همراه بود. این مطالعه مشاهده ای است و علت و معلول را ثابت نمی کند.

چرا اصلا چنین نگرانی ای مطرح شد؟ در دیابت، پایین آمدن خیلی سریع قند خون، با هر دارویی، گاهی در ماه های اول باعث بدتر شدن موقت رتینوپاتی موجود می شود؛ پدیده ای که پیش تر با انسولین هم دیده شده بود. پس مسئله بیشتر سرعت کاهش قند در چشمی است که از قبل آسیب دیده، نه خود دارو.

نکته عملی: اگر رتینوپاتی دیابتی شدید دارید، پیش از شروع این داروها و در ماه های اول، معاینه ته چشم انجام دهید؛ هر پایین آمدن سریع قند در این گروه باید با پیگیری چشم همراه باشد.

آسیب عصب بینایی چقدر محتمل است؟

نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی یعنی کاهش ناگهانی خون رسانی به ابتدای عصب بینایی. معمولا صبح هنگام بیدار شدن با تاری یا تیرگی بی درد در یک چشم، اغلب در نیمه بالا یا پایین میدان دید، خود را نشان می دهد. شواهد درباره ارتباط آن با این داروها هنوز یک دست نیست:

• بیانیه اجماع انجمن نوروافتالمولوژی آمریکای شمالی و آکادمی چشم پزشکی آمریکا در سال ۲۰۲۶ نتیجه گرفت شواهد بیشتر از مطالعات گذشته نگر با محدودیت های جدی است؛ بسیاری از آن ها خطر کمی را گزارش کرده اند و برخی هیچ ارتباطی ندیده اند، اما خطر کلی پایین است. توصیه آن ها تصمیم گیری مشترک بیمار و تیم درمان درباره شروع، ادامه یا قطع دارو است.
• متاآنالیز سال ۲۰۲۶ با بررسی قطعیت شواهد، افزایش ثابت و کلی خطر را نشان نداد و قطعیت شواهد را پایین تا بسیار پایین دانست.
• متاآنالیز دیگری در سال ۲۰۲۵ میزان مطلق این عارضه را در مصرف کنندگان سماگلوتاید پایین یافت؛ نشانه افزایش خطر فقط در مطالعات مشاهده ای افراد دیابتی دیده شد و در کارآزمایی های تصادفی تایید نشد.

به زبان ساده: اگر خطری باشد، کم است، و هنوز معلوم نیست ناشی از خود دارو است یا از بیماری هایی که فرد به خاطر آن ها دارو مصرف می کند، مانند دیابت و آپنه خواب.

چه زمانی باید همین امروز مراجعه کرد؟

• کاهش ناگهانی و بی درد دید یا تیرگی بخشی از میدان دید در یک چشم، به ویژه هنگام بیدار شدن
• بارانی از لکه های تیره یا پرده در میدان دید، در کسی که رتینوپاتی دارد
• تاری دیدی که در چند روز به سرعت بدتر می شود

این علائم را به پزشک معالج و چشم پزشک اطلاع دهید و داروی خود را تا مشورت با پزشک خودسرانه قطع نکنید. اورژانس چشم بیمارستان شبانه روزی است و فهرست کامل نشانه های فوری در مطلب علائم اورژانس چشم آمده است.

درباره دژنراسیون ماکولا چه می دانیم؟

برخی گزارش ها نگرانی درباره ارتباط این داروها با دژنراسیون ماکولای مرطوب را مطرح کرده بودند. مطالعه بزرگ شبکه ای در سال ۲۰۲۶ روی بیش از دویست هزار مصرف کننده سماگلوتاید با دیابت نوع ۲، تفاوتی در خطر این بیماری در مقایسه با داروهای دیگر دیابت پیدا نکرد. دژنراسیون ماکولا در مطلب دژنراسیون ماکولا و تزریق داخل چشمی توضیح داده شده است.

کسی که دیابت ندارد و برای کاهش وزن مصرف می کند چه؟

بیشتر نگرانی ها از داده های افراد دیابتی آمده است. متاآنالیز سال ۲۰۲۵ در مصرف سماگلوتاید برای کاهش وزن، نه در مطالعات مشاهده ای و نه در کارآزمایی های تصادفی، شواهدی از افزایش خطر آسیب عصب بینایی نیافت. دو مطالعه مشاهده ای بزرگ در سال ۲۰۲۵ حتی ارتباط معکوس گزارش کردند: در افراد غیردیابتی، مصرف این داروها با خطر کمتر گلوکوم زاویه باز و فشار چشم بالا در سه تا پنج سال همراه بود، و در مطالعه دیگری با خطر کمتر یووئیت، یعنی التهاب داخل چشم. این یافته ها ارتباط اند، نه اثبات اثر محافظتی، اما نشان می دهند تصویر کلی از آنچه در خبرها گفته می شود متعادل تر است.

مصرف این داروها برای کاهش وزن باید زیر نظر پزشک باشد؛ اگر سابقه بیماری عصب بینایی، گلوکوم یا بیماری شبکیه دارید، آن را به پزشک تجویزکننده بگویید.

اگر این داروها را مصرف می کنم، چه کنم؟

• اگر دیابت دارید، معاینه منظم ته چشم را طبق برنامه ادامه دهید؛ مصرف این داروها جای آن را نمی گیرد.
• اگر رتینوپاتی شدید دارید، پیش از شروع دارو معاینه شوید و در ماه های اول پیگیری نزدیک تری داشته باشید.
• هر تغییر ناگهانی دید را همان روز گزارش کنید.
• بدون مشورت با پزشک معالج، دارو را شروع یا قطع نکنید؛ فواید آن برای قلب، کلیه و قند خون هم در تصمیم وزن دارند.

پژوهش های تازه چه می گویند؟

• کارآزمایی های تصادفی افزایش کلی خطر رتینوپاتی با داروهای GLP-1 نشان نمی دهند (متاآنالیز شبکه ای ۲۰۲۶).
• خطر احتمالی آسیب عصب بینایی کم و نامطمئن است؛ تصمیم باید مشترک باشد (اجماع آکادمی چشم پزشکی آمریکا و انجمن نوروافتالمولوژی، ۲۰۲۶).
• سماگلوتاید با خطر بیشتر دژنراسیون ماکولای مرطوب همراه نبود (۲۰۲۶).

مقاله های علمی تازه در این زمینه در کتابخانه علمی بیمارستان نمایه شده اند.

در بیمارستان چشم پزشکی نور البرز در کرج چه مسیری طی می شود؟

معاینه ته چشم با مردمک گشاد و تصویربرداری OCT در درمانگاه شبکیه انجام می شود. خدمات شبکیه در صفحه شبکیه، ویترکتومی و درمان رتینوپاتی دیابتی آمده است و مراقبت کلی چشم در دیابت در مطلب دیابت و چشم توضیح داده شده است.

قدم بعدی

اگر دیابت دارید و قرار است یکی از این داروها را شروع کنید، یا در یک سال گذشته معاینه ته چشم نداشته اید، از طریق برنامه پزشکان نوبت درمانگاه شبکیه را بگیرید.